{"id":4158,"date":"2022-12-02T05:19:22","date_gmt":"2022-12-02T05:19:22","guid":{"rendered":"https:\/\/daochuaconen.com\/?p=4158"},"modified":"2025-03-28T04:34:36","modified_gmt":"2025-03-28T04:34:36","slug":"thuong-de-ngai-la-ai","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/daochuaconen.com\/index.php\/2022\/12\/02\/thuong-de-ngai-la-ai\/","title":{"rendered":"2. Th\u01b0\u1ee3ng \u0110\u1ebf, Ng\u00e0i L\u00e0 Ai? Ch\u00faa Tr\u1eddi D\u01b0\u1edbi C\u00e1i Nh\u00ecn Khoa H\u1ecdc"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"224\" height=\"223\" src=\"https:\/\/daochuaconen.com\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/image.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-4161\" srcset=\"https:\/\/daochuaconen.com\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/image.png 224w, https:\/\/daochuaconen.com\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/image-150x150.png 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 224px) 100vw, 224px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><strong>CH\u00daA TR\u1edcI D\u01af\u1edaI C\u00c1I NH\u00ccN KHOA H\u1eccC<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>S\u1ed0NG \u1ea2O:<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">C\u00e0ng v\u0103n minh ti\u1ebfn b\u1ed9, b\u1ea1n c\u00f3 th\u1ea5y con ng\u01b0\u1eddi ng\u00e0y c\u00e0ng xa r\u1eddi hi\u1ec7n th\u1ef1c \u0111\u1ec3 s\u1ed1ng \u1ea3o. C\u00f3 bao gi\u1edd b\u1ea1n h\u1ed3i t\u00e2m, suy ngh\u0129 \u0111\u1ec3 th\u1ea5y m\u00ecnh \u0111ang lao v\u00e0o \u0111\u1eddi s\u1ed1ng \u1ea3o nh\u01b0 m\u1ed9t con thi\u00eau th\u00e2n kh\u00f4ng bi\u1ebft d\u1eebng? B\u1ea1n \u0111ang phi\u00eau l\u01b0u trong m\u1ed9t cu\u1ed9c \u0111\u1eddi v\u00f4 \u0111\u1ecbnh v\u00e0 \u0111\u1ec3 cho ai \u0111\u00f3, ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 b\u1ea1n, quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh th\u00e2n ph\u1eadn m\u00ecnh.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u00e0y nh\u00e9, th\u1ecb tr\u01b0\u1eddng ch\u1ee9ng kho\u00e1n c\u00f3 ph\u1ea3i l\u00e0 d\u00f9ng ti\u1ec1n th\u1eadt, m\u1ed3 h\u00f4i c\u00f4ng s\u1ee9c c\u1ee7a m\u00ecnh \u0111\u1ec3 mua c\u00e1i \u1ea3o, \u0111\u1ec3 mua nh\u1eefng con s\u1ed1 c\u1ee7a s\u1ed5 s\u00e1ch?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Con ng\u01b0\u1eddi s\u1ed1ng b\u1eb1ng ti\u1ec1m n\u0103ng. C\u00e1i ti\u1ec1m n\u0103ng v\u00f4 h\u00ecnh m\u1edbi l\u00e0 c\u00e1i c\u00f3 gi\u00e1 tr\u1ecb th\u1ef1c.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">C\u00e1c t\u1ec9 ph\u00fa \u0111\u00f4 la s\u1ed1ng th\u1ef1c l\u00e0 m\u1ea5y: nh\u00e0 c\u1eeda, ph\u01b0\u01a1ng ti\u1ec7n xe c\u1ed9, l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c c\u00f3 \u0111\u00e1ng l\u00e0 bao. Ti\u1ec1n r\u1eebng b\u1ea1c b\u1ec3 c\u1ee7a h\u1ecd \u0111\u1ec3 \u0111\u00e2u cho h\u1ebft? Th\u00ec \u1edf nh\u00e0 b\u0103ng, \u1edf c\u1ed5 phi\u1ebfu&#8230; C\u0169ng ch\u1ec9 l\u00e0 nh\u1eefng con s\u1ed1.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">X\u01b0a kia ng\u01b0\u1eddi ta c\u1ea5t gi\u1ea5u v\u00e0ng b\u1ea1c kim lo\u1ea1i qu\u00fd, coi nh\u01b0 c\u1ee7a n\u1ea3 \u0111\u1ec3 d\u00e0nh. Sau n\u00e0y, nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc ph\u00e1t h\u00e0nh ti\u1ec1n gi\u1ea5y, g\u00f3i \u0111\u1ed3 c\u0169ng kh\u00f4ng xong. Ni\u1ec1m tin \u0111\u1ed1i v\u1edbi \u0111\u1ecbnh ch\u1ebf nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc c\u0169ng ch\u00ednh l\u00e0 c\u00e1i \u1ea3o. Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh gi\u00e1 tr\u1ecb thay cho b\u1ea1n, mu\u1ed1n ra sao th\u00ec ra. Ng\u00e0y nay, ng\u01b0\u1eddi ta mua b\u00e1n giao d\u1ecbch b\u1eb1ng v\u00ed \u0111i\u1ec7n t\u1eed, ghi nh\u1eadn b\u1eb1ng nh\u1eefng con s\u1ed1 \u1ea3o trong b\u1ed9 nh\u1edb m\u00e1y t\u00ednh.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ta th\u1eed ph\u00e2n t\u00edch th\u00eam m\u1ed9t ch\u00fat l\u0129nh v\u1ef1c k\u1ef9 thu\u1eadt s\u1ed1.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;Phim \u1ea3nh, truy\u1ec1n h\u00ecnh, internet, \u0111i\u1ec7n tho\u1ea1i th\u00f4ng minh\u2026 \u0111\u01b0a ta v\u00e0o th\u1ebf gi\u1edbi \u1ea3o. C\u00e1i \u1ea3o chi\u1ebfm h\u1ea7u h\u1ebft th\u1eddi gian th\u1ef1c, bi\u1ebfn n\u00f3 th\u00e0nh c\u00e1i r\u1ea5t th\u1ef1c khi n\u00e0o kh\u00f4ng hay.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">M\u1ed9t m\u00e1y ph\u00e1t, h\u00e0ng tri\u1ec7u m\u00e1y nh\u1eadn ngay l\u1eadp t\u1ee9c, c\u00f9ng m\u1ed9t n\u1ed9i dung, \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c ai \u0111\u00f3 l\u1eadp tr\u00ecnh. C\u00e1c tr\u00f2 ch\u01a1i games, v\u1edbi nh\u1eefng c\u00e2u chuy\u1ec7n b\u1ecba \u0111\u1eb7t kinh thi\u00ean \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ecba, bay b\u1ed5ng kh\u1eafp thi\u00ean h\u00e0, \u0111\u1ebfn n\u01a1i n\u00e0o m\u00e0 tr\u00ed \u00f3c c\u00f3 th\u1ec3 t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng, y nh\u01b0 th\u1eadt. M\u00e3i r\u1ed3i h\u01b0 th\u1ef1c l\u1eabn l\u1ed9n&nbsp;: c\u00f3 c\u00f3, kh\u00f4ng kh\u00f4ng. Nh\u00e2n sinh nh\u01b0 m\u1ed9ng \u1ea3o, \u0111\u1eddi ng\u01b0\u1eddi nh\u01b0 chi\u00eam bao.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">C\u00f3 ng\u01b0\u1eddi c\u00f2n cho r\u1eb1ng: cu\u1ed9c s\u1ed1ng n\u00e0y kh\u00f4ng th\u1ef1c, ch\u1eb3ng qua ch\u1ec9 l\u00e0 tr\u00f2 ch\u01a1i c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi si\u00eau \u0111\u1eb3ng n\u00e0o \u0111\u00f3 ngo\u00e0i h\u00e0nh tinh l\u1eadp tr\u00ecnh n\u00ean. Hay n\u00f3i \u1ea5n t\u01b0\u1ee3ng h\u01a1n nh\u01b0 Nietzsche: ch\u1ec9 l\u00e0 nh\u1eefng con kh\u1ec9 hay b\u1eaft ch\u01b0\u1edbc, m\u00e0 Th\u01b0\u1ee3ng \u0110\u1ebf d\u1ef1ng n\u00ean \u0111\u1ec3 ti\u00eau khi\u1ec3n mua vui cho \u0111\u1eddi s\u1ed1ng qu\u00e1 d\u00e0i c\u1ee7a m\u00ecnh. (\u201cZarathustra \u0111\u00e3 n\u00f3i nh\u01b0 th\u1ebf\u201d, Nietzsche).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">V\u1eady \u0111\u00e2u l\u00e0 m\u1ed9ng, \u0111\u00e2u l\u00e0 th\u1ef1c? Li\u1ec7u \u0111\u1eddi ng\u01b0\u1eddi ch\u1ec9 l\u00e0 gi\u1ea5c chi\u00eam bao? Gi\u1eefa h\u1eefu th\u1ec3 v\u00e0 h\u01b0 v\u00f4, ta \u0111ang \u1edf \u0111\u00e2u? Cu\u1ed1i c\u00f9ng, ai trong ch\u00fang ta c\u0169ng th\u00e0nh tri\u1ebft gia nh\u01b0 \u00f4ng Descartes, t\u1ef1 h\u1ecfi v\u00e0 nh\u1ee7 l\u00f2ng: \u201ccogito ergo sum\u201d( ta \u0111ang suy ngh\u0129 l\u00e0 ta \u0111ang c\u00f3 \u0111\u00e2y).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">C\u00f3 \u0111i\u1ec1u ch\u1eafc ch\u1eafn, <strong>m\u1ed9ng hay \u1ea3o \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i b\u1eaft r\u1ec5 \u1edf hi\u1ec7n th\u1ef1c<\/strong>. Th\u01b0\u1ee3ng \u0110\u1ebf l\u00e0 m\u1ed9t hi\u1ec7n th\u1ef1c v\u0129nh h\u1eb1ng. \u00dd t\u01b0\u1edfng v\u1ec1 Th\u01b0\u1ee3ng \u0110\u1ebf hay Ch\u00faa Tr\u1eddi l\u00e0 m\u1ea5u ch\u1ed1t c\u1ee7a th\u1ef1c t\u1ea1i, c\u1ee7a nh\u00e2n sinh. &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\" type=\"I\">\n<li><strong>\u00dd NI\u1ec6M TH\u01af\u1ee2NG \u0110\u1ebe TH\u1edcI S\u01a0 KHAI<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">V\u00e0o bu\u1ed5i b\u00ecnh minh c\u1ee7a nh\u00e2n lo\u1ea1i, con ng\u01b0\u1eddi s\u1ed1ng b\u1eb1ng s\u0103n b\u1eafn, h\u00e1i l\u01b0\u1ee3m; c\u01b0 ng\u1ee5 trong h\u1ed1c \u0111\u00e1, hang \u0111\u1ed9ng. Tr\u00ed \u00f3c non k\u00e9m, v\u0103n h\u00f3a s\u01a1 khai, man ri m\u1ecdi r\u1ee3 so v\u1edbi nh\u1eefng ti\u00eau chu\u1ea9n hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">T\u01b0 duy th\u00ec c\u1ee5 th\u1ec3. Ng\u00f4n ng\u1eef tr\u1eebu t\u01b0\u1ee3ng r\u1ea5t \u00edt \u1ecfi. Ch\u01b0a c\u00f3 ch\u1eef vi\u1ebft. B\u1ea3n n\u0103ng h\u1ea7u nh\u01b0 chi ph\u1ed1i m\u1ecdi sinh ho\u1ea1t h\u1eb1ng ng\u00e0y.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0110\u1ec3 c\u00f3 n\u1ec1n m\u00f3ng v\u1eefng ch\u1eafc cho m\u1ed9t x\u00e3 h\u1ed9i \u0111\u1eb7c tr\u01b0ng ri\u00eang c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi, th\u00ec thi\u00ean nhi\u00ean \u0111\u00e3 h\u00ecnh th\u00e0nh cho n\u00f3 nh\u1eefng y\u1ebfu t\u1ed1 c\u0103n b\u1ea3n kh\u00f4ng th\u1ec3 thi\u1ebfu:<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\" type=\"1\">\n<li><strong><em>M\u1ed9t c\u01a1 th\u1ec3 ph\u00f9 h\u1ee3p&nbsp;:<\/em><\/strong><\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0110\u1ee9ng th\u1eb3ng, du\u1ed7i \u0111\u1ea7u g\u1ed1i, ch\u00e2n d\u00e0i h\u01a1n gi\u00fap gi\u1ea3i ph\u00f3ng \u0111\u00f4i tay.B\u1ed9 n\u00e3o ph\u00e1t tri\u1ec3n \u0111\u1ee7 \u0111\u1ec3 trao \u0111\u1ed5i th\u00f4ng tin, k\u00fd \u1ee9c l\u01b0u tr\u1eef cao, t\u1eeb \u0111\u00f3 c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng suy t\u01b0\u1edfng v\u00e0 d\u1ef1 b\u00e1o, t\u00ednh to\u00e1n v\u00e0 s\u00e1ng t\u1ea1o. &nbsp;<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong><em>Tr\u00ed tu\u1ec7 v\u00e0 ng\u00f4n ng\u1eef&nbsp;:<\/em><\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>&nbsp;<\/em><\/strong>Nh\u1edd kh\u1ea3 n\u0103ng ti\u1ebfp nh\u1eadn, trao \u0111\u1ed5i v\u00e0 l\u01b0u tr\u1eef th\u00f4ng tin d\u1ed3i d\u00e0o qua ng\u00f4n ng\u1eef, nh\u1edd kh\u1ea3 n\u0103ng t\u01b0 duy v\u00e0 s\u00e1ng t\u1ea1o, nh\u1edd h\u1ecdc h\u1ecfi kinh nghi\u1ec7m c\u1ee7a m\u1ed9t qu\u1ea7n th\u1ec3 x\u00e3 h\u1ed9i c\u00f3 t\u1ed5 ch\u1ee9c, con ng\u01b0\u1eddi d\u1ea7n d\u1ea7n t\u00edch t\u1ee5 ki\u1ebfn th\u1ee9c, hi\u1ec3u bi\u1ebft v\u00e0 ch\u1ebf ng\u1ef1 thi\u00ean nhi\u00ean, ti\u1ebfn t\u1edbi khai th\u00e1c v\u00e0 l\u00e0m ch\u1ee7 v\u1ea1n v\u1eadt.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong><em>L\u01b0\u01a1ng t\u00e2m&nbsp;:<\/em><\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">L\u01b0\u01a1ng t\u00e2m l\u00e0 kh\u1ea3 n\u0103ng thi\u00ean nhi\u00ean ph\u00fa b\u1ea9m trong t\u00e2m h\u1ed3n m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u1ec3 t\u1ef1 nh\u1eadn th\u1ee9c \u0111i\u1ec1u t\u1ed1t x\u1ea5u m\u00e0 h\u00e0nh x\u1eed th\u00edch \u0111\u00e1ng trong x\u00e3 h\u1ed9i. L\u01b0\u01a1ng t\u00e2m mang t\u00ednh ph\u1ed5 qu\u00e1t cho m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi, m\u1ecdi d\u00e2n t\u1ed9c. D\u00f9 \u1edf \u0111\u00e2u hay thu\u1ed9c m\u1ed9t d\u00e2n t\u1ed9c n\u00e0o, m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi c\u0169ng \u0111\u1ec1u c\u00f3 quan ni\u1ec7m t\u1ed1t x\u1ea5u nh\u01b0 nhau, nh\u01b0: kh\u00f4ng n\u00ean tr\u1ed9m c\u1eafp, kh\u00f4ng l\u00e0m \u0111i\u1ec1u gian d\u1ed1i, kh\u00f4ng gi\u1ebft h\u1ea1i \u0111\u1ed3ng lo\u1ea1i, n\u00ean th\u1ea3o hi\u1ebfu cha m\u1eb9, n\u00ean bi\u1ebft \u01a1n ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m vi\u1ec7c t\u1ed1t cho m\u00ecnh v.v&#8230; L\u01b0\u01a1ng t\u00e2m l\u00e0 m\u1ed9t th\u00fac b\u00e1ch n\u1ed9i t\u00e2m gi\u00fap ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m \u0111i\u1ec1u hay, tr\u00e1nh \u0111i\u1ec1u c\u00f3 h\u1ea1i: khi l\u00e0m sai th\u00ec b\u1ecb l\u01b0\u01a1ng t\u00e2m c\u1eafn r\u1ee9t, phi\u1ec1n mu\u1ed9n; l\u00fac l\u00e0m \u0111i\u1ec1u l\u00e0nh th\u00ec th\u01a1 th\u1edbi, h\u00e2n hoan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">D\u0129 nhi\u00ean, l\u01b0\u01a1ng t\u00e2m c\u00f3 th\u1ec3 b\u1ecb bi\u1ebfn d\u1ea1ng ph\u1ea7n n\u00e0o do \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng b\u1edfi gi\u00e1o d\u1ee5c, v\u0103n h\u00f3a, th\u1eddi \u0111\u1ea1i\u2026 Nh\u01b0ng n\u00f3i chung, l\u01b0\u01a1ng t\u00e2m nh\u01b0 m\u1ed9t h\u1ea1t gi\u1ed1ng t\u1ed1t gieo trong l\u00f2ng m\u1ed7i c\u00e1 nh\u00e2n, ai c\u0169ng nh\u01b0 ai.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Quy lu\u1eadt thi\u00ean nhi\u00ean: m\u1ea1nh \u0111\u01b0\u1ee3c y\u1ebfu thua, b\u1eaft \u0111\u1ea7u d\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c thay th\u1ebf b\u1eb1ng \u00fd th\u1ee9c c\u00f4ng b\u00ecnh, ch\u00ednh tr\u1ef1c, \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c, tr\u00e1ch nhi\u1ec7m. Ch\u1ec9 c\u00f3 n\u01a1i x\u00e3 h\u1ed9i con ng\u01b0\u1eddi m\u1edbi c\u00f3.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">L\u01b0\u01a1ng t\u00e2m l\u00e0 \u0111\u1eb7c tr\u01b0ng c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 l\u00fd tr\u00ed hi\u1ec3u bi\u1ebft. \u1ede ng\u01b0\u1eddi nguy\u00ean th\u1ee7y, l\u01b0\u01a1ng t\u00e2m m\u1edbi ch\u1edbm khai m\u1edf, c\u00f2n \u0111\u01a1n s\u01a1 m\u1ed9c m\u1ea1c v\u00e0 b\u1ecb \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh b\u1edfi c\u00e1c \u0111\u1ecbnh ch\u1ebf x\u00e3 h\u1ed9i.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong><em>T\u00f4n gi\u00e1o v\u00e0 m\u00ea t\u00edn&nbsp;:<\/em><\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">X\u00e3 h\u1ed9i con ng\u01b0\u1eddi nguy\u00ean th\u1ee7y g\u1ed3m nh\u1eefng th\u00e0nh ph\u1ea7n c\u00e1 nh\u00e2n, ti\u1ec1m t\u00e0ng s\u1ef1 t\u1ef1 do v\u00e0 \u00f3c s\u00e1ng t\u1ea1o, t\u1eadp h\u1ee3p th\u00e0nh qu\u1ea7n th\u1ec3 sinh \u0111\u1ed9ng, th\u00fac \u0111\u1ea9y ti\u1ebfn h\u00f3a nhanh, l\u00e0m cho th\u1ebf gi\u1edbi sinh v\u1eadt nh\u01b0 b\u1eebng t\u1ec9nh sau gi\u1ea5c ng\u1ee7 tri\u1ec1n mi\u00ean d\u00e0i \u0111\u1eb1ng \u0111\u1eb5ng. C\u00e1c nh\u00e0 ti\u1ebfn h\u00f3a cho r\u1eb1ng sinh v\u1eadt \u0111a b\u00e0o \u0111\u00e3 xu\u1ea5t hi\u1ec7n c\u00e1ch \u0111\u00e2y 1 t\u1ec9 n\u0103m v\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi h\u00ecnh th\u00e0nh sau n\u00e0y m\u1edbi 200.000 n\u0103m (Homo sapiens).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">L\u00fac n\u00e0y, \u00fd th\u1ee9c v\u1ec1 b\u1ea3n ng\u00e3 v\u00e0 kh\u00e1i ni\u1ec7m th\u1ea7n linh n\u01a1i con ng\u01b0\u1eddi m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00ecnh th\u00e0nh.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">C\u0169ng nh\u01b0 t\u1eeb c\u00e1i b\u00e0o thai kh\u00f4ng bi\u1ebft g\u00ec, kh\u00f4ng nh\u1edb g\u00ec, \u0111\u1ee9a tr\u1ebb l\u1edbn l\u00ean m\u1ed9t hai tu\u1ed5i, nay m\u1edbi l\u1edd m\u1edd c\u1ea3m nh\u1eadn cu\u1ed9c s\u1ed1ng chung quanh. Suy ngh\u0129 \u0111\u1ea7u ti\u00ean, b\u1eadp b\u1eb9 qua ng\u00f4n ng\u1eef c\u1ee7a n\u00f3 l\u00e0 hai ti\u1ebfng \u2018\u2019papa\u2019\u2019 \u2018\u2019mama\u201d, \u201cba, m\u00e1\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Con ng\u01b0\u1eddi nguy\u00ean th\u1ee7y v\u1edbi tr\u00ed tu\u1ec7 non n\u1edbt, c\u0169ng c\u1ea3m nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1i m\u00e0 m\u00ecnh t\u00f9y thu\u1ed9c: t\u1eeb ngu\u1ed3n g\u1ed1c \u0111\u1ebfn t\u1ed3n t\u1ea1i, \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng tr\u00ean \u0111\u1eddi s\u1ed1ng c\u1ee7a m\u00ecnh nh\u01b0 v\u1eady. Kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 ch\u00ednh m\u00ecnh, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 th\u00fa v\u1eadt c\u00e2y c\u1ecf th\u1ea5p k\u00e9m h\u01a1n m\u00ecnh, m\u00e0 l\u00e0 nh\u1eefng uy l\u1ef1c d\u0169ng m\u00e3nh \u0111\u1ebfn t\u1eeb c\u00e1c th\u1ea7n linh v\u00f4 h\u00ecnh: th\u1ea7n n\u00fai, th\u1ea7n s\u00f4ng, th\u1ea7n s\u1ea5m s\u00e9t\u2026<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nh\u01b0 v\u1eady, t\u00f4n gi\u00e1o l\u00e0 m\u1ed9t kh\u00eda c\u1ea1nh t\u1ea5t y\u1ebfu v\u00e0 t\u1ef1 nhi\u00ean, c\u00f3 th\u1ec3 nh\u1eadn th\u1ea5y qua c\u00e1c hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Th\u1edd v\u1eadt t\u1ed5, \u0111a th\u1ea7n, ma chay c\u00fang l\u1ec5 cho ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebft.<\/li>\n\n\n\n<li>Ma thu\u1eadt.<\/li>\n\n\n\n<li>B\u00f3i to\u00e1n, \u0111o\u00e1n m\u1ed9ng, chi\u00eam tinh.<\/li>\n\n\n\n<li>Ph\u00f9 th\u1ee7y, \u0111\u1ed3ng b\u00f3ng.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ng\u01b0\u1eddi nguy\u00ean th\u1ee7y tin v\u00e0o \u0111\u1eddi s\u1ed1ng b\u00ean kia th\u1ebf gi\u1edbi, tin v\u00e0o linh h\u1ed3n b\u1ea5t t\u1eed v\u00e0 c\u00f3 \u00fd ni\u1ec7m m\u01a1 h\u1ed3 v\u1ec1 m\u1ed9t Th\u01b0\u1ee3ng \u0110\u1ebf l\u00e0 ngu\u1ed3n c\u1ed9i, c\u00f3 uy quy\u1ec1n, chi ph\u1ed1i tr\u1ef1c ti\u1ebfp v\u00e0 \u0111\u1ecbnh \u0111o\u1ea1t v\u1eadn m\u1ec7nh c\u1ee7a m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">B\u1ea1n c\u00f3 ngh\u0129 qu\u00e1 tr\u00ecnh ti\u1ebfn h\u00f3a \u0111\u00f3, h\u01b0\u1edbng \u0111i l\u00ean ngo\u1ea1n m\u1ee5c \u0111\u00f3, l\u00e0 do ng\u1eabu nhi\u00ean, hay do m\u1ed9t th\u01b0\u1ee3ng tr\u00ed d\u1eabn d\u1eaft?<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\" type=\"I\">\n<li><strong>\u00dd NI\u1ec6M TH\u01af\u1ee2NG \u0110\u1ebe TH\u1edcI C\u1ed4 \u0110\u1ea0I<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">H\u1ea7u nh\u01b0 t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c t\u00f4n gi\u00e1o l\u1edbn \u0111\u1ec1u xu\u1ea5t hi\u1ec7n v\u00e0o th\u1eddi k\u1ef3 c\u1ed5 \u0111\u1ea1i v\u00e0 t\u1ed3n t\u1ea1i \u0111\u1ebfn ng\u00e0y nay.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ng\u01b0\u1eddi ta \u0111\u1ed3ng thu\u1eadn v\u1edbi nhau: th\u1eddi k\u1ef3 c\u1ed5 \u0111\u1ea1i b\u1eaft \u0111\u1ea7u kho\u1ea3ng 4.000 &#8211; 5.000 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc c\u00f4ng nguy\u00ean, khi c\u00f3 ch\u1eef vi\u1ebft v\u00e0 k\u1ebft th\u00fac v\u00e0o th\u1ebf k\u1ef7 5 sau c\u00f4ng nguy\u00ean, c\u00f9ng v\u1edbi s\u1ef1 s\u1ee5p \u0111\u1ed5 c\u1ee7a \u0111\u1ebf qu\u1ed1c La M\u00e3.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">V\u00e0o th\u1eddi k\u1ef3 n\u00e0y, tr\u00ed th\u1ee9c \u0111\u00e3 ph\u00e1t tri\u1ec3n v\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 l\u1eadp n\u00ean nh\u1eefng n\u1ec1n v\u0103n minh x\u00e1n l\u1ea1n, c\u00f2n l\u01b0u l\u1ea1i nhi\u1ec1u d\u1ea5u t\u00edch kh\u1ea3o c\u1ed5 v\u00e0 trong s\u1eed s\u00e1ch. Tuy v\u00ec \u0111\u1ecba l\u00fd c\u00e1ch tr\u1edf, s\u1ef1 giao l\u01b0u v\u0103n h\u00f3a \u0111\u00e3 c\u00f3 nh\u01b0ng ch\u01b0a m\u1ea1nh m\u1ebd v\u00e0 c\u00f2n ph\u00e2n v\u00f9ng c\u1ee5c b\u1ed9. Ta c\u00f3 th\u1ec3 k\u1ec3 ra nh\u1eefng n\u1ec1n v\u0103n minh nh\u01b0:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>V\u0103n minh L\u01b0\u1ee1ng H\u00e0: G\u1ea7n s\u00f4ng Euphrates v\u00e0 s\u00f4ng Tigris, kho\u1ea3ng 3.500 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc c\u00f4ng nguy\u00ean. V\u1edbi m\u1eabu ch\u1eef h\u00ecnh n\u00eam.<\/li>\n\n\n\n<li>V\u0103n minh Ai C\u1eadp: G\u1ea7n s\u00f4ng Nil, kho\u1ea3ng 3.000 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc c\u00f4ng nguy\u00ean. V\u1edbi m\u1eabu ch\u1eef t\u01b0\u1ee3ng h\u00ecnh.<\/li>\n\n\n\n<li>V\u0103n minh \u1ea4n \u0110\u1ed9: G\u1ea7n s\u00f4ng \u1ea4n, kho\u1ea3ng 2.500 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc c\u00f4ng nguy\u00ean. V\u1edbi m\u1eabu ch\u1eef \u1ea4n.<\/li>\n\n\n\n<li>V\u0103n minh Ho\u00e0ng H\u00e0: G\u1ea7n khu v\u1ef1c s\u00f4ng Ho\u00e0ng H\u00e0, kho\u1ea3ng 2.500 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc c\u00f4ng nguy\u00ean. V\u1edbi n\u1ec1n t\u1ea3ng ch\u1eef H\u00e1n.<strong><em><\/em><\/strong><\/li>\n\n\n\n<li><strong><em>\u0110a th\u1ea7n :<\/em><\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ng\u01b0\u1eddi ta t\u00ednh, c\u00e1c th\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00f4n th\u1edd \u1edf th\u1eddi c\u1ed5 \u0111\u1ea1i c\u00f3 \u0111\u1ebfn h\u00e0ng ch\u1ee5c ng\u00e0n, c\u00e0ng l\u00f9i s\u00e2u v\u00e0o l\u1ecbch s\u1eed th\u00ec c\u00e0ng nhi\u1ec1u v\u00e0 \u0111a d\u1ea1ng, nh\u1ea5t l\u00e0 th\u1eddi v\u0103n minh c\u1ed5 L\u01b0\u1ee1ng H\u00e0 v\u00e0 v\u0103n minh Ai C\u1eadp xa x\u01b0a.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0110i\u1ec1u n\u00e0y d\u1ec5 hi\u1ec3u v\u1edbi ch\u00fang ta ng\u00e0y nay: thi\u00ean nhi\u00ean ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00e1m ph\u00e1, r\u1ea5t nhi\u1ec1u b\u00ed \u1ea9n m\u00e0 d\u01b0\u1edbi con m\u1eaft ng\u01b0\u1eddi x\u01b0a l\u00e0 kh\u00f4ng th\u1ec3 gi\u1ea3i th\u00edch. C\u00e1i g\u00ec kh\u00f4ng th\u1ec3 l\u00fd gi\u1ea3i th\u00ec ch\u1ec9 c\u00f3 ngu\u1ed3n g\u1ed1c th\u1ea7n th\u00e1nh m\u00e0 th\u00f4i: chim th\u1ea7n, n\u1ecf th\u1ea7n, b\u00f2 th\u1ea7n, s\u00f3ng to t\u00e0n ph\u00e1 kh\u00f4ng hi\u1ec3u n\u1ed5i t\u1eeb \u0111\u00e2u m\u00e0 c\u00f3, c\u0169ng l\u00e0 s\u00f3ng th\u1ea7n n\u1ed1t.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">D\u1ecbch b\u1ec7nh \u1ed1m \u0111au, m\u1ea5t m\u00f9a \u0111\u00f3i k\u00e9m, thi\u00ean tai \u0111e d\u1ecda, l\u00e0m cho \u0111\u1eddi s\u1ed1ng b\u1ea5p b\u00eanh. Hi\u1ec3u bi\u1ebft n\u00f4ng c\u1ea1n \u0111em \u0111\u1ebfn n\u1ed7i s\u1ee3 h\u00e3i; s\u1ef1 b\u1ea5t l\u1ef1c y\u1ebfu \u0111u\u1ed1i khi\u1ebfn con ng\u01b0\u1eddi ph\u1ea3i t\u00ecm \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 d\u1ef1a th\u1ea7n linh.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Li\u1ec7u ta c\u00f3 s\u1ebd bi\u1ebft h\u1ebft m\u1ecdi s\u1ef1 tr\u00ean \u0111\u1eddi, \u0111\u1ec3 tho\u00e1t kh\u1ecfi m\u1ecdi s\u1ee3 h\u00e3i v\u00e0 th\u1ea5y m\u00ecnh to\u00e0n n\u0103ng \u0111\u1ec3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i c\u1ea7u kh\u1ea9n ai kh\u00e1c?<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong><em>Phi\u1ebfm th\u1ea7n :<\/em><\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ta g\u1ecdi phi\u1ebfm th\u1ea7n \u0111\u1ec3 ch\u1ec9 quan ni\u1ec7m cho v\u1ea1n v\u1eadt \u0111\u1ec1u l\u00e0 th\u1ea7n th\u00e1nh, \u0111\u1ec1u linh thi\u00eang ho\u1eb7c ph\u00e1t xu\u1ea5t t\u1eeb th\u1ea7n linh. Phi\u1ebfm th\u1ea7n v\u1ed1n l\u00e0 m\u1ed9t h\u1ec7 th\u1ed1ng ni\u1ec1m tin \u0111\u00e3 t\u1ed3n t\u1ea1i \u00edt nh\u1ea5t 2.500 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc c\u00f4ng nguy\u00ean.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>B\u00e0 La M\u00f4n, Ph\u1eadt, L\u00e3o Gi\u00e1o<\/strong> l\u00e0 \u0111\u1eb7c tr\u01b0ng cho t\u00f4n gi\u00e1o phi\u1ebfm th\u1ea7n, v\u1edbi di\u1ec5n d\u1ecbch th\u1ebf gi\u1edbi nh\u01b0 m\u1ed9t h\u1ec7 th\u1ed1ng to l\u1edbn m\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi l\u00e0 ti\u1ec3u v\u0169 tr\u1ee5.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Atharva Veda n\u00f3i: \u201cCh\u1ec9 h\u01a1i th\u1edf c\u1ee7a Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ee7 th\u00e0nh sinh kh\u00ed cho to\u00e0n \u0111\u1ea1i v\u0169 tr\u1ee5, \u0111\u1ee7 t\u1ea1o n\u00ean v\u1ea1n v\u1eadt, s\u1ef1 chi ph\u1ed1i ho\u00e0n b\u1ecb \u0111\u1ebfn \u0111\u1ed9 \u0111\u1ec1u n\u1eb1m s\u1eb5n trong t\u1eebng c\u00e1 th\u1ec3 vi ti nh\u1ecf nh\u1eb7t nh\u1ea5t\u201d. (thuvienhoasen.org)<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Yajur Veda c\u0169ng b\u1ea3o r\u1eb1ng: \u201cV\u1ea1n v\u1eadt ph\u00e1t hi\u1ec7n t\u1ef1 n\u01a1i Ng\u00e0i v\u00e0 v\u0169 tr\u1ee5 \u0111\u00e3 c\u00f3 s\u1eb5n trong Ng\u00e0i. C\u0169ng nh\u01b0 c\u00e2y s\u1ed3i c\u00f3 s\u1eb5n trong h\u1ea1t s\u1ed3i, c\u0169ng nh\u01b0 tr\u00e1i c\u00e2y c\u00f3 s\u1eb5n trong m\u1ea7m h\u1ea1t c\u00e2y, s\u1eb5n s\u00e0ng n\u1ea9y n\u1edf v\u00e0 ph\u00e1t tri\u1ec3n, mu\u00f4n v\u1eadt h\u1eefu h\u00ecnh \u0111\u00e3 c\u00f3 s\u1eb5n \u1edf Brahman v\u00e0 m\u1ecdi m\u1ea7m m\u1ed1ng \u0111\u1ec1u ph\u00e1t sinh t\u1ef1 n\u01a1i Ng\u00e0i\u201d. (thuvienhoasen.org, B\u00e0 La M\u00f4n Gi\u00e1o v\u00e0 tri\u1ebft h\u1ecdc Ph\u1eadt Gi\u00e1o. Nh\u01b0 Th\u1ecb).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ph\u1eadt Gi\u00e1o ch\u1ee7 tr\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c t\u1ea1i t\u1ed1i h\u1eadu l\u00e0 Ch\u00e2n Nh\u01b0. Ch\u00e2n Nh\u01b0 l\u00e0 m\u1ed9t nguy\u00ean l\u00fd t\u1ed1i h\u1eadu, v\u0129nh h\u1eb1ng, t\u1eeb \u0111\u00f3 m\u1ecdi th\u1ee9 hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng m\u00e0 ch\u00fang ta c\u1ea3m nghi\u1ec7m, \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00ecnh th\u00e0nh. M\u1ecdi th\u1ee9 sinh h\u00f3a duy\u00ean kh\u1edfi \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng ra kh\u1ecfi Ch\u00e2n Nh\u01b0.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Th\u01b0\u1ee3ng \u0110\u1ebf c\u1ee7a L\u00e3o Gi\u00e1o n\u1eb1m trong quan ni\u1ec7m \u201c\u0110\u1ea1o\u201d. L\u00e3o T\u1eed n\u00f3i: \u201cC\u00f3 m\u1ed9t c\u00e1i g\u00ec \u0111\u00f3 huy\u1ec1n b\u00ed v\u00e0 nguy\u00ean v\u1eb9n t\u1ed3n t\u1ea1i tr\u01b0\u1edbc l\u00fac khai thi\u00ean l\u1eadp \u0111\u1ecba. T\u0129nh m\u1ecbch, v\u00f4 h\u00ecnh, tr\u1ecdn v\u1eb9n v\u00e0 b\u1ea5t bi\u1ebfn. N\u00f3 s\u1ed1ng m\u00e3i \u1edf kh\u1eafp m\u1ecdi n\u01a1i trong ho\u00e0n thi\u1ec7n v\u00e0 t\u1eeb n\u00f3 m\u1ecdi v\u1eadt \u0111\u01b0\u1ee3c sinh ra. T\u00f4i kh\u00f4ng bi\u1ebft t\u00ean n\u00f3 l\u00e0 g\u00ec. T\u00f4i g\u1ecdi n\u00f3 l\u00e0 \u201c\u0110\u1ea1o\u201d. \u0110i\u1ec1u \u0111\u00f3 c\u00f3 \u00fd n\u00f3i r\u1eb1ng th\u1ebf gi\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00ecnh th\u00e0nh t\u1eeb \u201c\u0110\u1ea1o\u201d (\u0110\u1ea1o \u0110\u1ee9c Kinh).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0110\u1ea1o l\u00e0 ngu\u1ed3n g\u1ed1c h\u00ecnh th\u00e0nh n\u00ean v\u1ea1n v\u1eadt, l\u00e0 b\u1ea3n th\u1ec3 v\u00e0 l\u00e0 \u0111\u01b0\u1eddng l\u1ed1i m\u1ecdi v\u1eadt \u0111i theo, l\u00e0 th\u1ef1c th\u1ec3 kh\u00f4ng c\u00f3 kh\u1edfi \u0111\u1ea7u v\u00e0 k\u1ebft th\u00fac, l\u00e0 t\u1ed5ng th\u1ec3 nh\u1eefng quy lu\u1eadt chi ph\u1ed1i s\u1ef1 sinh h\u00f3a bi\u1ebfn thi\u00ean c\u1ee7a v\u1ea1n v\u1eadt, h\u1ebft s\u1ee9c linh di\u1ec7u v\u00e0 thu\u1eadn theo t\u1ef1 nhi\u00ean.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201c\u0110\u1ea1o sinh nh\u1ea5t, nh\u1ea5t sinh nh\u1ecb, nh\u1ecb sinh tam, tam sinh v\u1ea1n v\u1eadt\u201d. C\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 v\u1ea1n v\u1eadt \u0111\u1ed3ng nh\u1ea5t th\u1ec3, th\u1ebf gi\u1edbi h\u1eefu h\u00ecnh n\u00e0y c\u0169ng l\u00e0 \u0110\u1ea1o m\u00e0 th\u00f4i. Th\u1ea7n c\u0169ng l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi c\u0169ng l\u00e0 th\u1ea7n linh.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong><em>\u0110\u1ed9c th\u1ea7n :<\/em><\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Th\u1edd k\u00ednh m\u1ed9t Th\u01b0\u1ee3ng \u0110\u1ebf duy nh\u1ea5t, s\u00e1ng t\u1ea1o v\u1ea1n v\u1eadt t\u1eeb h\u01b0 kh\u00f4ng v\u00e0 l\u00e0 ch\u1ee7 t\u1ec3 mu\u00f4n lo\u00e0i. Ng\u00e0i c\u00f3 ng\u00f4i v\u1ecb, ngh\u0129a l\u00e0 t\u00e1ch bi\u1ec7t b\u1ea3n th\u1ec3 v\u1edbi th\u1ecd sinh.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0110\u00e2y, n\u00f3i chung, l\u00e0 m\u1ed9t ti\u1ebfn b\u1ed9 c\u1ee7a nh\u1eadn th\u1ee9c. \u0110\u1ed9c th\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi coi nh\u01b0 m\u1ed9t v\u0169 tr\u1ee5 quan \u0111\u1eb7c tr\u01b0ng c\u1ee7a ba t\u00f4n gi\u00e1o l\u1edbn: <strong>Do Th\u00e1i Gi\u00e1o, Kit\u00f4 Gi\u00e1o, H\u1ed3i Gi\u00e1o<\/strong>, m\u00e0 t\u1ed5 ph\u1ee5 l\u00e0 Abraham, \u00f4ng s\u1ed1ng v\u00e0o kho\u1ea3ng tr\u00ean 2.000 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc c\u00f4ng nguy\u00ean.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Do Th\u00e1i Gi\u00e1o g\u1ecdi Th\u01b0\u1ee3ng \u0110\u1ebf l\u00e0 \u0110\u1ee9c Yaveh (\u0110n 9:14). Thi\u00ean Ch\u00faa \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft nh\u01b0 l\u00e0 \u0110\u1ea5ng t\u1ed1i th\u01b0\u1ee3ng, duy nh\u1ea5t, v\u00f4 h\u00ecnh, l\u00e0 kh\u1edfi nguy\u00ean c\u1ee7a m\u1ecdi s\u1ef1. Ng\u00e0i l\u00e0 c\u00e1 th\u1ec3, l\u00e0 \u0110\u1ea5ng si\u00eau vi\u1ec7t. Mu\u00f4n v\u1eadt do Ng\u00e0i s\u00e1ng t\u1ea1o m\u00e0 th\u00e0nh.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">V\u00e0o kho\u1ea3ng th\u1ebf k\u1ef7 14, 15 tr\u01b0\u1edbc c\u00f4ng nguy\u00ean, M\u00f4ise \u0111\u01b0\u1ee3c Th\u01b0\u1ee3ng \u0110\u1ebf giao cho nhi\u1ec7m v\u1ee5 c\u1ee9u d\u00e2n Do Th\u00e1i ra kh\u1ecfi c\u1ea3nh n\u00f4 l\u1ec7 \u1edf Ai C\u1eadp. Ngu\u1ed3n th\u00f4ng tin m\u00e0 ta c\u00f3 v\u1ec1 s\u1ee9 m\u1ea1ng c\u1ee7a \u00f4ng l\u00e0 t\u1eeb kinh Torah, s\u00e1ch c\u1ef1u \u01b0\u1edbc Do Th\u00e1i ghi l\u1ea1i.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">M\u00f4ise g\u1eb7p Th\u01b0\u1ee3ng \u0110\u1ebf d\u01b0\u1edbi h\u00ecnh \u0111\u00e1m l\u1eeda trong b\u1ee5i gai, \u00f4ng h\u1ecfi danh t\u00ednh c\u1ee7a Ng\u00e0i l\u00e0 g\u00ec \u0111\u1ec3 n\u00f3i cho d\u00e2n bi\u1ebft. Ng\u00e0i tr\u1ea3 l\u1eddi cho \u00f4ng: \u201cTa l\u00e0 \u0110\u1ea5ng T\u1ef1 H\u1eefu\u201d (Xh 3,2), ngh\u0129a l\u00e0 \u0110\u1ea5ng t\u1ef1 c\u00f3. Khi \u0111\u01b0a d\u00e2n ra kh\u1ecfi \u0111\u1ea5t Ai C\u1eadp v\u00e0o sa m\u1ea1c, Ng\u00e0i t\u1ecf cho d\u00e2n bi\u1ebft s\u1ef1 hi\u1ec7n di\u1ec7n c\u1ee7a Ng\u00e0i qua h\u00ecnh \u1ea3nh c\u1ed9t m\u00e2y d\u1eabn \u0111\u01b0\u1eddng.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Th\u01b0\u1ee3ng \u0110\u1ebf th\u00ec v\u00f4 h\u00ecnh v\u00f4 t\u01b0\u1edbng. Tr\u00ed \u00f3c con ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng ra \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Th\u01b0\u1ee3ng \u0110\u1ebf c\u1ee7a Do Th\u00e1i Gi\u00e1o l\u00e0 Thi\u00ean Ch\u00faa c\u1ee7a Kit\u00f4 Gi\u00e1o.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ch\u00faa Gi\u00easu cho ta bi\u1ebft th\u00eam: Th\u01b0\u1ee3ng \u0110\u1ebf c\u00f3 ba ng\u00f4i v\u1ecb, nh\u01b0ng duy nh\u1ea5t l\u00e0 m\u1ed9t Ch\u00faa, \u201cC\u00e1c con h\u00e3y \u0111i rao gi\u1ea3ng mu\u00f4n d\u00e2n, l\u00e0m ph\u00e9p r\u1eeda cho h\u1ecd nh\u00e2ndanh Cha v\u00e0 Con v\u00e0 Th\u00e1nh Th\u1ea7n\u201d (Mt 28, 18).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">H\u1ed3i Gi\u00e1o g\u1ecdi Th\u01b0\u1ee3ng \u0110\u1ebf c\u1ee7a c\u1ef1u \u01b0\u1edbc Do Th\u00e1i l\u00e0 Th\u00e1nh Allah, l\u00e0 th\u1ea7n linh t\u1ed1i cao, duy nh\u1ea5t v\u00e0 t\u1ef1 h\u1eefu, quy\u1ec1n l\u1ef1c tuy\u1ec7t \u0111\u1ed1i.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mohamet \u0111\u01b0\u1ee3c Th\u01b0\u1ee3ng \u0110\u1ebf m\u1eb7c kh\u1ea3i cho. Kinh Coran c\u00f3 \u0111o\u1ea1n: \u201cCh\u00faa ph\u00e1n: H\u00e3y k\u1ec3 l\u1ea1i m\u1ecdi s\u1ef1 nh\u00e2n danh \u0110\u1ea5ng Quan Ph\u00f2ng c\u1ee7a con, \u0110\u1ea5ng \u0111\u00e3 t\u1ea1o d\u1ef1ng lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi t\u1eeb nh\u1eefng t\u1ebf b\u00e0o m\u1ea7m s\u1ed1ng. H\u00e3y k\u1ec3 l\u1ea1i, v\u00ec \u0110\u1ea5ng Quan Ph\u00f2ng c\u1ee7a con l\u00e0 \u0110\u1ea5ng tr\u1ecdn t\u1ed1t tr\u1ecdn l\u00e0nh, l\u00e0 \u0110\u1ea5ng \u0111\u00e3 d\u1ea1y lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft s\u1eed d\u1ee5ng ng\u00f2i b\u00fat v\u00e0 \u0111\u00e3 d\u1ea1y lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng g\u00ec n\u00f3 kh\u00f4ng bi\u1ebft\u201d (Coran 96:1).<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\" type=\"I\">\n<li><strong>TH\u01af\u1ee2NG \u0110\u1ebe C\u1ee6A KHOA H\u1eccC TRUNG C\u1ed4 V\u00c0 C\u1eacN \u0110\u1ea0I<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">T\u1eeb th\u1ebf k\u1ef7 5 sau c\u00f4ng nguy\u00ean, khi \u0111\u1ebf qu\u1ed1c La M\u00e3 s\u1ee5p \u0111\u1ed5, nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi cho r\u1eb1ng \u0111\u00e2y l\u00e0 th\u1eddi k\u1ef3 \u0111en t\u1ed1i c\u1ee7a tr\u00ed th\u1ee9c nh\u00e2n lo\u1ea1i.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nh\u01b0ng th\u1ef1c ra, \u1edf nh\u1eefng th\u1ebf k\u1ef7 s\u01a1 k\u1ef3 trung c\u1ed5, c\u00e1c cu\u1ed9c chi\u1ebfn, b\u1ea1o lo\u1ea1n \u0111\u00e3 \u0111em l\u1ea1i s\u1ef1 giao thoa v\u0103n h\u00f3a gi\u1eefa \u0110\u00f4ng v\u00e0 T\u00e2y.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0110\u1ebfn giai \u0111o\u1ea1n gi\u1eefa trung c\u1ed5, th\u00ec h\u1ecdc thu\u1eadt ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y b\u1eaft \u0111\u1ea7u n\u1edf r\u1ed9. C\u00e1c tr\u01b0\u1eddng \u0111\u1ea1i h\u1ecdc nh\u01b0 Bologna (1088), Oxford (1.096), Cambridge (1.209)\u2026 c\u00e1c khoa h\u1ecdc \u0111\u1ea7u ng\u00e0nh \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e0nh l\u1eadp, v\u1edbi s\u1ef1 h\u1ed7 tr\u1ee3 t\u00edch c\u1ef1c c\u1ee7a Gi\u00e1o H\u1ed9i C\u00f4ng Gi\u00e1o. To\u00e1n h\u1ecdc c\u00f3 m\u1ed9t b\u01b0\u1edbc ti\u1ebfn m\u1edbi v\u1edbi s\u1ef1 ra \u0111\u1eddi c\u1ee7a m\u00f4n \u0111\u1ea1i s\u1ed1, h\u1ec7 s\u1ed1 th\u1eadp ph\u00e2n. Ng\u01b0\u1eddi ta ch\u1ebf t\u1ea1o n\u00ean \u0111\u1ed3ng h\u1ed3 c\u01a1 h\u1ecdc, nghi\u00ean c\u1ee9u thi\u00ean v\u0103n qua k\u00ednh c\u1ea7u l\u00f5m v.v&#8230;<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\" type=\"1\">\n<li><strong><em>S\u1ef1 l\u00ean ng\u00f4i c\u1ee7a khoa h\u1ecdc th\u1ef1c nghi\u1ec7m :<\/em><\/strong><\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">C\u00f9ng v\u1edbi s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n v\u01b0\u1ee3t b\u1eadc c\u1ee7a tr\u00ed tu\u1ec7, c\u1ee7a tr\u1eebu t\u01b0\u1ee3ng h\u00f3a, c\u1ee7a \u00f3c ph\u00e2n t\u00edch, l\u00fd lu\u1eadn, d\u1ef1 \u0111o\u00e1n v\u00e0 s\u1ef1 gi\u00fap s\u1ee9c c\u1ee7a th\u01b0 vi\u1ec7n l\u01b0u tr\u1eef v\u00e0 nh\u00e0 in (Gutenberg 1430), t\u01b0 duy khoa h\u1ecdc th\u1ea5m nh\u1eadp v\u00e0o m\u1ecdi l\u00e3nh v\u1ef1c trong \u0111\u1eddi s\u1ed1ng tinh th\u1ea7n. Con ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng ch\u1ea5p nh\u1eadn nh\u1eefng g\u00ec m\u01a1 h\u1ed3, t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng v\u00f5 \u0111o\u00e1n. M\u1ecdi vi\u1ec7c \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c ch\u1ee9ng, \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ec7 th\u1ed1ng h\u00f3a, h\u1ee3p l\u00fd l\u1ebd m\u1edbi \u0111\u00e1ng tin. C\u00f3 g\u00ec ch\u1eafc ch\u1eafn h\u01a1n l\u00e0 to\u00e1n h\u1ecdc, khoa h\u1ecdc ph\u00e1t tri\u1ec3n \u0111i \u0111\u00f4i v\u1edbi to\u00e1n h\u1ecdc.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kinh nghi\u1ec7m kh\u00f4ng n\u00f3i l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c g\u00ec n\u1ebfu n\u00f3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c quan s\u00e1t, \u0111o l\u01b0\u1eddng, th\u1eed nghi\u1ec7m \u0111\u00fang sai.<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\" type=\"a\">\n<li><em>Thi\u00ean v\u0103n h\u1ecdc:<\/em><\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u1ed5i b\u1eadt &nbsp;l\u00e0 &nbsp;thuy\u1ebft &nbsp;nh\u1eadt &nbsp;t\u00e2m do Nikolay &nbsp;Kopernik &nbsp;(1473-1543), &nbsp;m\u1ed9t<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">gi\u00e1o s\u0129 ng\u01b0\u1eddi Ba Lan, ch\u1ee7 tr\u01b0\u01a1ng: m\u1eb7t tr\u1eddi l\u00e0 trung t\u00e2m th\u00e1i d\u01b0\u01a1ng h\u1ec7 ch\u1ee9 &nbsp;kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 tr\u00e1i \u0111\u1ea5t nh\u01b0 x\u01b0a nay v\u1eabn t\u01b0\u1edfng.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Gallileo Gallilei (1564-1642) \u0111\u00e3 ph\u00e1t tri\u1ec3n quan \u0111i\u1ec3m ch\u1ea5n \u0111\u1ed9ng v\u00e0 g\u00e2y tranh c\u00e3i n\u00e0y c\u1ee7a Kopernik. \u00d4ng b\u1ecb Gi\u00e1o H\u1ed9i l\u00ean \u00e1n k\u1ecbch li\u1ec7t v\u00e0 cho l\u00e0 l\u1eadp lu\u1eadn c\u1ee7a ma qu\u1ef7, ph\u00f9 th\u1ee7y.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><em>V\u1eadt l\u00fd h\u1ecdc th\u1ef1c nghi\u1ec7m:<\/em><strong><\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Francis Bacon (1561-1626): kh\u00f4ng c\u00f3 g\u00ec t\u1ed3n t\u1ea1i, ngo\u00e0i c\u00e1c s\u1ef1 v\u1eadt ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng theo quy lu\u1eadt.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Th\u01b0\u1ee3ng \u0110\u1ebf ch\u1ec9 l\u00e0 kh\u00e1i ni\u1ec7m si\u00eau h\u00ecnh: l\u00e0m sao \u0111ong \u0111\u1ebfm \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nh\u01b0 v\u1eady, \u0111\u1ed1i v\u1edbi nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi, Th\u01b0\u1ee3ng \u0110\u1ebf ch\u1ec9 l\u00e0 t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng m\u00ea t\u00edn c\u1ee7a m\u1ed9t th\u1eddi ngu mu\u1ed9i.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong><em>Nh\u1eefng sai l\u1ea7m \u0111\u00e1ng ti\u1ebfc c\u1ee7a Gi\u00e1o H\u1ed9i :<\/em><\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Song h\u00e0nh v\u1edbi nh\u00e0 c\u1ea7m quy\u1ec1n th\u1ebf t\u1ee5c, Gi\u00e1o H\u1ed9i C\u00f4ng Gi\u00e1o La M\u00e3, trong th\u1eddi gian d\u00e0i, c\u00f9ng v\u1edbi vua ch\u00faa v\u00e0 gi\u1edbi qu\u00fd t\u1ed9c n\u1eafm tr\u1ecdn quy\u1ec1n b\u00ednh, th\u1ebf l\u1ef1c trong tay: chinh ph\u1ee5c c\u00e1c b\u1ed9 t\u1ed9c, th\u1ed1ng tr\u1ecb c\u1ea3 n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a x\u00e3 h\u1ed9i \u00c2u Ch\u00e2u trung c\u1ed5. S\u1ef1 tha h\u00f3a c\u1ee7a Gi\u00e1o H\u1ed9i \u0111\u00e3 d\u1eabn \u0111\u1ebfn nhi\u1ec1u sai l\u1ea7m: kh\u1eaft khe, \u00e1p b\u1ee9c, c\u1ed1 ch\u1ea5p, t\u00e0n nh\u1eabn.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">C\u00e1c gi\u00e1o s\u0129 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00e0o t\u1ea1o b\u00e0i b\u1ea3n, kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 tr\u1edf th\u00e0nh th\u00f4ng tu\u1ec7, m\u00e0 l\u00e0 c\u1ed1 ch\u1ea5p b\u1eb1ng m\u1ecdi l\u00fd l\u1ebd b\u1ea3o v\u1ec7 truy\u1ec1n th\u1ed1ng, gi\u1ea3i th\u00edch th\u00e1nh kinh m\u1ed9t c\u00e1ch \u1ea5u tr\u0129; t\u1ef1 cho m\u00ecnh n\u1eafm m\u1ecdi ch\u00e2n l\u00fd. Ai kh\u00f4ng ngh\u0129 theo \u0111\u00fang \u0111\u01b0\u1eddng l\u1ed1i gi\u1ed1ng m\u00ecnh l\u00e0 ma qu\u1ef7, l\u00e0 d\u1ecb gi\u00e1o, l\u1ea7m l\u1ea1c, th\u1eadm ch\u00ed c\u00f2n d\u00f9ng quy\u1ec1n l\u1ef1c t\u00f2a \u00e1n \u0111\u1ec3 gi\u1ebft h\u1ea1i nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi b\u1ea5t \u0111\u1ed3ng ch\u00ednh ki\u1ebfn, bi\u1ebfn c\u01a1 c\u1ea5u Gi\u00e1o H\u1ed9i tr\u1edf th\u00e0nh gu\u1ed3ng m\u00e1y cai tr\u1ecb \u00e1p b\u1ee9c, ch\u1ee9 kh\u00f4ng c\u00f2n l\u00e0 ph\u01b0\u01a1ng ti\u1ec7n gi\u00e1o h\u00f3a nh\u00e2n t\u00e2m. \u0110\u00e2y l\u00e0 th\u1eddi k\u1ef3 suy tho\u00e1i nghi\u00eam tr\u1ecdng c\u1ee7a c\u01a1 c\u1ea5u Gi\u00e1o H\u1ed9i La M\u00e3: ch\u1ea1y theo th\u1ebf t\u1ee5c, xa r\u1eddi gi\u00e1o hu\u1ea5n ph\u00fac \u00e2m.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Gi\u00e1o quy\u1ec1n qu\u00e1 ch\u00fa tr\u1ecdng \u0111\u1ebfn h\u00ecnh th\u1ee9c b\u00ean ngo\u00e0i, quy\u1ec1n l\u1ee3i danh v\u1ecdng th\u1ebf t\u1ee5c, l\u1ec5 nghi quan c\u00e1ch, c\u1ee9ng nh\u1eafc, m\u00ea t\u00edn d\u1ecb \u0111oan, m\u00e0 qu\u00ean \u0111i c\u00e1i n\u1ed9i dung linh di\u1ec7u b\u00ean trong. Tr\u00e1i ng\u01b0\u1ee3c v\u1edbi gi\u00e1o l\u00fd ch\u00ednh th\u1ed1ng \u0111\u01a1n s\u01a1 l\u00e0 nh\u1eefng suy lu\u1eadn t\u01b0\u1edfng r\u1eb1ng cao si\u00eau, nh\u01b0ng xa r\u1eddi cu\u1ed9c s\u1ed1ng, v\u00f4 b\u1ed5, tr\u00f3i bu\u1ed9c.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u00f3i chung, h\u00ecnh \u1ea3nh c\u1ee7a m\u1ed9t Thi\u00ean Ch\u00faa tinh tuy\u1ec1n bi\u1ebfn th\u00e0nh m\u1ed9t ng\u1eabu t\u01b0\u1ee3ng th\u1ea5p h\u00e8n, kh\u00f4ng h\u01a1n kh\u00f4ng k\u00e9m. T\u00f4n gi\u00e1o tr\u1edf th\u00e0nh li\u1ec1u thu\u1ed1c ru ng\u1ee7, l\u00fa l\u1ea9n, m\u00ea ho\u1eb7c, ph\u1ee5c v\u1ee5 cho gi\u1edbi th\u1ed1ng tr\u1ecb \u0103n tr\u00ean ng\u1ed3i tr\u01b0\u1edbc.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong><em>Th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebf c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi v\u00f4 th\u1ea7n :<\/em><\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Qu\u00e1 \u00ea ch\u1ec1 v\u1edbi nh\u1eefng v\u00f5 \u0111o\u00e1n, m\u00ea t\u00edn, c\u1ea3 tin, \u0111\u01b0a nh\u00e2n lo\u1ea1i v\u00e0o tr\u00ec tr\u1ec7, th\u1ed1i n\u00e1t th\u1ea5t b\u1ea1i, kh\u1ed5 \u0111au, n\u00f4 l\u1ec7, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi v\u00f4 th\u1ea7n t\u1ef1 coi m\u00ecnh nh\u01b0 nh\u1eefng nh\u00e0 gi\u1ea3i ph\u00f3ng, nh\u1eefng nh\u00e0 khoa h\u1ecdc ti\u1ebfn b\u1ed9. Th\u1eddi k\u1ef3 n\u00e0y k\u00e9o d\u00e0i, sang c\u1ea3 th\u1ebf k\u1ef7 18 \u1edf ch\u00e2u \u00c2u, g\u1ecdi l\u00e0 th\u1eddi \u0111\u1ea1i khai s\u00e1ng ho\u1eb7c \u00e1nh s\u00e1ng m\u00e0 \u0111\u1ec9nh \u0111i\u1ec3m l\u00e0 cu\u1ed9c c\u00e1ch m\u1ea1ng Ph\u00e1p 1789.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Khoa h\u1ecdc kh\u00f4ng ng\u1eebng ph\u00e1t tri\u1ec3n v\u1ec1 m\u1ecdi m\u1eb7t, n\u1ed5i b\u1eadt l\u00e0 c\u00e1c tr\u00e0o l\u01b0u v\u00f4 th\u1ea7n th\u1ebf k\u1ef7 19:<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\" type=\"a\">\n<li><em>Duy v\u1eadt bi\u1ec7n ch\u1ee9ng:<\/em><em><\/em><\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Karl Marx (1818-1883), Friederich Engels (1820-1895) ch\u1ee7 tr\u01b0\u01a1ng v\u0169 tr\u1ee5 l\u00e0 m\u1ed9t th\u1ec3 th\u1ed1ng nh\u1ea5t c\u1ee7a v\u1eadt ch\u1ea5t, t\u1ed3n t\u1ea1i kh\u00e1ch quan. Kh\u00f4ng gian v\u00e0 th\u1eddi gian, v\u1eadn \u0111\u1ed9ng l\u00e0 nh\u1eefng h\u00ecnh th\u1ee9c t\u1ed3n t\u1ea1i, thu\u1ed9c t\u00ednh c\u1ed1 h\u1eefu c\u1ee7a v\u1eadt ch\u1ea5t. Th\u1ebf gi\u1edbi v\u1eadt ch\u1ea5t t\u1ed3n t\u1ea1i v\u0129nh vi\u1ec5n, kh\u00f4ng sinh ra v\u00e0 kh\u00f4ng m\u1ea5t \u0111i. V\u1eadt ch\u1ea5t bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i, chuy\u1ec3n h\u00f3a l\u1eabn nhau, l\u00e0 ngu\u1ed3n g\u1ed1c, nguy\u00ean nh\u00e2n v\u00e0 k\u1ebft qu\u1ea3 c\u1ee7a nhau. \u00dd th\u1ee9c c\u0169ng ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t h\u00ecnh th\u00e1i c\u1ee7a v\u1eadt ch\u1ea5t.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><em>Thuy\u1ebft ti\u1ebfn h\u00f3a:<\/em><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Charles Darwin (1809-1882): M\u1ecdi lo\u00e0i sinh ra t\u1ef1 nhi\u00ean, kh\u00f4ng do m\u1ed9t Ch\u00faa tr\u1eddi n\u00e0o c\u1ea3. T\u1eeb v\u00f4 c\u01a1, sinh v\u1eadt \u0111\u01a1n b\u00e0o, r\u1ed3i t\u1eeb sinh v\u1eadt c\u1ea5p th\u1ea5p, m\u00e0 ti\u1ebfn h\u00f3a \u0111\u1ebfn sinh v\u1eadt c\u1ea5p cao c\u00f3 tr\u00ed tu\u1ec7 nh\u01b0 con ng\u01b0\u1eddi, nh\u1edd qu\u00e1 tr\u00ecnh ch\u1ecdn l\u1ecdc t\u1ef1 nhi\u00ean, c\u1ea1nh tranh sinh t\u1ed3n, th\u00edch nghi. Lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi do kh\u1ec9 v\u01b0\u1ee3n ti\u1ebfn h\u00f3a m\u00e0 th\u00e0nh. (\u201cNgu\u1ed3n g\u1ed1c c\u00e1c lo\u00e0i\u201d, 1859).<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong><em>C\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc tin v\u00e0o s\u1ef1 hi\u1ec7n h\u1eefu c\u1ee7a Th\u01b0\u1ee3ng \u0110\u1ebf :<\/em><\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">B\u00ean c\u1ea1nh nh\u1eefng nh\u00e0 khoa h\u1ecdc kh\u00f4ng c\u00f3 ni\u1ec1m tin v\u00e0o th\u1ebf gi\u1edbi si\u00eau h\u00ecnh, v\u1edbi tr\u00e0o l\u01b0u t\u1ee5c h\u00f3a r\u1ed9ng r\u00e3i c\u1ee7a x\u00e3 h\u1ed9i: coi t\u00f4n gi\u00e1o l\u00e0 m\u00ea t\u00edn, h\u1ee7 h\u00f3a, n\u00f4 d\u1ecbch, k\u1ec1m t\u1ecfa t\u1ef1 do m\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi v\u0103n minh c\u1ea7n t\u1ef1 gi\u1ea3i ph\u00f3ng. C\u00f3 nhi\u1ec1u nh\u00e0 b\u00e1c h\u1ecdc l\u1ea1i khi\u00eam t\u1ed1n, th\u1ea5y tri th\u1ee9c con ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng l\u00e0 g\u00ec tr\u01b0\u1edbc s\u1ef1 huy\u1ec1n b\u00ed v\u00f4 c\u00f9ng bao la c\u1ee7a thi\u00ean nhi\u00ean v\u00e0 s\u1ef1 cao c\u1ea3 c\u1ee7a Th\u01b0\u1ee3ng \u0110\u1ebf.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">H\u1ecd ti\u00eau bi\u1ec3u l\u00e0:<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\" type=\"a\">\n<li><em>Johannes Kepler (1571-1630): <\/em><em><\/em><\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Gi\u00e1o s\u01b0 ch\u1ee7ng vi\u1ec7n Graz s\u1ed1ng c\u00f9ng th\u1eddi v\u1edbi Gallileo. Kepler l\u00e0 nh\u00e0 to\u00e1n h\u1ecdc v\u00e0 thi\u00ean v\u0103n ng\u01b0\u1eddi \u0110\u1ee9c, l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng \u0111\u1ea1i di\u1ec7n c\u1ee7a cu\u1ed9c c\u00e1ch m\u1ea1ng khoa h\u1ecdc th\u1ebf k\u1ef7 18. \u00d4ng t\u00ecm ra c\u00e1c \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt v\u1ec1 chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng thi\u00ean th\u1ec3 g\u1ecdi l\u00e0 \u0111inh lu\u1eadt Kepler. Ph\u00e1t minh ra m\u1ed9t m\u1eabu k\u00ednh vi\u1ec5n v\u1ecdng ph\u1ea3n x\u1ea1 (k\u00ednh vi\u1ec5n v\u1ecdng Kepler).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00d4ng tin r\u1eb1ng: Ch\u00faa \u0111\u00e3 s\u00e1ng t\u1ea1o th\u1ebf gi\u1edbi theo m\u1ed9t k\u1ebf ho\u1ea1ch c\u00f3 th\u1ec3 d\u00f9ng l\u00fd tr\u00ed m\u00e0 bi\u1ebft. Nh\u1edd c\u00e1c \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt c\u1ee7a Kepler v\u1ec1 s\u1ef1 chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng c\u00e1c h\u00e0nh tinh m\u00e0 Newton l\u1eadp n\u00ean l\u00fd thuy\u1ebft v\u1ea1n v\u1eadt h\u1ea5p d\u1eabn.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><em>Isaac Newton (1642-1726):<\/em><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nh\u00e0 to\u00e1n h\u1ecdc, v\u1eadt l\u00fd, thi\u00ean v\u0103n ng\u01b0\u1eddi Anh. \u0110\u1ec1 ra \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt v\u1ea1n v\u1eadt h\u1ea5p d\u1eabn v\u00e0 ba \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt v\u1ec1 chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng, \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 n\u1ec1n t\u1ea3ng c\u1ee7a c\u01a1 h\u1ecdc c\u1ed5 \u0111i\u1ec3n. Newton \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi xem l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng nh\u00e0 khoa h\u1ecdc v\u0129 \u0111\u1ea1i, c\u00f3 t\u1ea7m \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng l\u1edbn nh\u1ea5t trong l\u1ecbch s\u1eed, v\u1edbi vai tr\u00f2 l\u00e0 nh\u00e2n v\u1eadt ch\u00ednh trong cu\u1ed9c c\u00e1ch m\u1ea1ng khoa h\u1ecdc.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ngo\u00e0i vi\u1ec7c c\u1ed1ng hi\u1ebfn cho nh\u1eefng nghi\u00ean c\u1ee9u khoa h\u1ecdc, \u00f4ng d\u00e0nh ph\u1ea7n l\u1edbn th\u1eddi gian \u0111\u1ec3 t\u00ecm hi\u1ec3u th\u00e1nh kinh. Newton tin t\u01b0\u1edfng m\u1ed9t Ch\u00faa Tr\u1eddi duy nh\u1ea5t, si\u00eau vi\u1ec7t, d\u1ef1ng n\u00ean v\u0169 tr\u1ee5 n\u00e0y, \u0110\u1ea5ng m\u00e0 ta kh\u00f4ng th\u1ec3 ph\u1ee7 nh\u1eadn khi nh\u00ecn ng\u1eafm c\u00e1c c\u00f4ng tr\u00ecnh k\u1ef3 di\u1ec7u c\u1ee7a Ng\u00e0i. \u00d4ng n\u00f3i: \u201cT\u00f4i th\u1ea5y Th\u01b0\u1ee3ng \u0110\u1ebf qua vi\u1ec5n v\u1ecdng k\u00ednh c\u1ee7a t\u00f4i\u201d.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><em>Louis Pasteur (1822-1895):<\/em><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ng\u01b0\u1eddi Ph\u00e1p, \u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 cha \u0111\u1ebb c\u1ee7a ng\u00e0nh sinh v\u1eadt h\u1ecdc, v\u1edbi nh\u1eefng ph\u00e1t hi\u1ec7n v\u1ec1 c\u00e1c nguy\u00ean t\u1eafc ti\u00eam ph\u00f2ng, l\u00ean men vi sinh\u2026 Pasteur ch\u1ee9ng minh thuy\u1ebft t\u1ef1 sinh v\u1ed1n \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3 ch\u1ee7 tr\u01b0\u01a1ng l\u00e0 kh\u00f4ng \u0111\u00fang. Pasteur c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00f4n l\u00e0 cha \u0111\u1ebb c\u1ee7a n\u1ec1n y h\u1ecdc hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i, m\u1ed9t thi\u00ean t\u00e0i, ph\u00e1t minh thu\u1ed1c ch\u1ee7ng ng\u1eeba b\u1ec7nh d\u1ea1i, b\u1ec7nh than, ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p ti\u1ec7t tr\u00f9ng&#8230; \u00d4ng c\u0169ng l\u00e0 nh\u00e0 khoa h\u1ecdc lu\u00f4n \u0111\u1eb7t ni\u1ec1m tin v\u00e0o Th\u01b0\u1ee3ng \u0110\u1ebf: \u201cC\u00e0ng nghi\u00ean c\u1ee9u khoa h\u1ecdc, t\u00f4i c\u00e0ng tin v\u00e0o Th\u01b0\u1ee3ng \u0110\u1ebf\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ngo\u00e0i nh\u1eefng nh\u00e0 khoa h\u1ecdc ti\u00eau bi\u1ec3u k\u1ec3 tr\u00ean, ta kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u00f4ng k\u1ec3 \u0111\u1ebfn c\u00e1c nh\u00e0 b\u00e1c h\u1ecdc l\u1ed7i l\u1ea1c kh\u00e1c c\u00f9ng th\u1eddi nh\u01b0:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><em>Faraday<\/em> (1791-1867), nh\u00e0 h\u00f3a h\u1ecdc v\u00e0 v\u1eadt l\u00fd h\u1ecdc: \u0111\u00f3ng g\u00f3p cho l\u0129nh v\u1ef1c \u0111i\u1ec7n t\u1eeb v\u00e0 \u0111i\u1ec7n h\u00f3a h\u1ecdc.<\/li>\n\n\n\n<li><em>Dalton<\/em> (1766-1844), nh\u00e0 h\u00f3a h\u1ecdc: n\u1ed5i ti\u1ebfng v\u1ec1 l\u00fd thuy\u1ebft nguy\u00ean t\u1eed.<\/li>\n\n\n\n<li><em>Maxwell<\/em> (1831-1879), nh\u00e0 to\u00e1n h\u1ecdc v\u00e0 v\u1eadt l\u00fd h\u1ecdc: nghi\u00ean c\u1ee9u l\u1ef1c t\u0129nh \u0111i\u1ec7n, t\u1eeb tr\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn ti\u00ean \u0111o\u00e1n s\u1ef1 t\u1ed3n t\u1ea1i s\u00f3ng v\u00f4 tuy\u1ebfn. C\u00e1c kh\u00e1m ph\u00e1 c\u1ee7a \u00f4ng m\u1edf ra l\u1ed1i \u0111i cho c\u00e1c l\u0129nh v\u1ef1c nh\u01b0 thuy\u1ebft t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i h\u1eb9p v\u00e0 c\u01a1 h\u1ecdc l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed sau n\u00e0y.<\/li>\n\n\n\n<li><em>Mendel<\/em> (1822-1884), cha \u0111\u1ebb m\u00f4n di truy\u1ec1n h\u1ecdc. \u00d4ng l\u00e0 m\u1ed9t linh m\u1ee5c C\u00f4ng Gi\u00e1o.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">V\u00e0 nhi\u1ec1u nh\u00e0 khoa h\u1ecdc kh\u00e1c n\u1eefa\u2026 \u0110\u1ed1i v\u1edbi h\u1ecd t\u00f4n gi\u00e1o kh\u00f4ng \u0111\u1ed1i ngh\u1ecbch v\u1edbi khoa h\u1ecdc m\u00e0 tr\u00e1i l\u1ea1i, n\u00f3i nh\u01b0 Einstein \u201cT\u00f4i ch\u01b0a h\u1ec1 g\u1eb7p \u0111i\u1ec1u g\u00ec trong khoa h\u1ecdc c\u1ee7a t\u00f4i m\u00e0 \u0111i ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i v\u1edbi t\u00f4n gi\u00e1o\u201d.<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\" type=\"I\">\n<li><strong>TH\u01af\u1ee2NG \u0110\u1ebe C\u1ee6A KHOA H\u1eccC HI\u1ec6N \u0110\u1ea0I: Th\u1ebf k\u1ef7 20 \u2013 21<\/strong><\/li>\n\n\n\n<li><strong><em>Nh\u1eefng sai l\u1ea7m c\u1ee7a thuy\u1ebft ti\u1ebfn h\u00f3a c\u1ed5 \u0111i\u1ec3n:<\/em><\/strong><\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Thuy\u1ebft ti\u1ebfn h\u00f3a c\u1ed5 \u0111i\u1ec3n m\u00e0 Darwin, m\u1ed9t trong nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u1edfi x\u01b0\u1edbng, v\u1edbi cu\u1ed1n s\u00e1ch \u00f4ng xu\u1ea5t b\u1ea3n nhan \u0111\u1ec1 \u201cNgu\u1ed3n g\u1ed1c c\u00e1c lo\u00e0i\u201d, nh\u01b0 l\u00e0n gi\u00f3 th\u1ed5i v\u00e0o khoa h\u1ecdc th\u1ebf k\u1ef7 19, \u0111ang h\u1eebng h\u1ef1c kh\u00ed th\u1ebf chung \u0111\u00f2i ph\u1ebf b\u1ecf h\u00e0ng lo\u1ea1t nh\u1eefng quan ni\u1ec7m \u0111\u00e3 l\u1ed7i th\u1eddi. Thuy\u1ebft n\u00e0y, trong h\u01a1n 150 n\u0103m qua, d\u1ec5 d\u00e0ng \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi ch\u1ea5p nh\u1eadn v\u00ec nh\u1eefng l\u1eadp lu\u1eadn kh\u00e1 thuy\u1ebft ph\u1ee5c d\u1ef1a tr\u00ean nh\u1eefng b\u1eb1ng ch\u1ee9ng kh\u1ea3o c\u1ed5 t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0 qua quan s\u00e1t th\u1ef1c nghi\u1ec7m.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0110\u1ebfn nay th\u00ec thuy\u1ebft n\u00e0y ng\u00e0y c\u00e0ng \u0111u\u1ed1i s\u1ee9c, v\u00ec c\u00f3 nh\u1eefng b\u1eb1ng ch\u1ee9ng khoa h\u1ecdc m\u1edbi \u0111i ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i k\u1ebft lu\u1eadn v\u1ed9i v\u00e3, v\u1ed1n mang nhi\u1ec1u t\u00ednh ch\u1ea5t v\u00f5 \u0111o\u00e1n h\u01a1n l\u00e0 khoa h\u1ecdc c\u1ee7a n\u00f3. C\u00e1c \u0111i\u1ec3m \u0111ang \u0111\u01b0\u1ee3c tranh c\u00e3i ch\u00ednh y\u1ebfu, xoay quanh c\u00e1c v\u1ea5n \u0111\u1ec1 nan gi\u1ea3i l\u00e0m sao \u0111\u1ec3 gi\u1ea3i th\u00edch \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Theo nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9ng l\u1ef1c h\u1ecdc: khi chuy\u1ec3n h\u00f3a, n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng ti\u00eau hao, ch\u1ee9 kh\u00f4ng ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i theo chi\u1ec1u h\u01b0\u1edbng \u0111i l\u00ean.<\/li>\n\n\n\n<li>Thi\u1ebft k\u1ebf ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c ho\u00e0n ch\u1ec9nh t\u1eeb \u0111\u1ea7u do tr\u00ed tu\u1ec7 x\u1ebfp \u0111\u1eb7t ch\u1ee9 kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u1ef1 nhi\u00ean.<\/li>\n\n\n\n<li>Sinh v\u1eadt h\u1ecdc: ch\u1ec9 c\u00f3 s\u1ef1 s\u1ed1ng m\u1edbi sinh ra s\u1ef1 s\u1ed1ng v\u00e0 lo\u00e0i n\u00e0o sinh ra lo\u00e0i \u1ea5y.<\/li>\n\n\n\n<li>Di truy\u1ec1n h\u1ecdc: n\u1ebfu b\u1ecb \u0111\u1ed9t bi\u1ebfn th\u00ec ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 tho\u00e1i h\u00f3a ch\u1ee9 kh\u00f4ng ti\u1ebfn h\u00f3a \u0111i l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/li>\n\n\n\n<li>Nhi\u1ec1u c\u1ed5 v\u1eadt h\u00f3a \u0111\u00e1 c\u00e1ch \u0111\u00e2y h\u00e0ng tr\u0103m tri\u1ec7u n\u0103m, v\u1eabn kh\u00f4ng kh\u00e1c g\u00ec so v\u1edbi c\u00f9ng lo\u00e0i c\u00f2n s\u1ed1ng \u0111\u1ebfn h\u00f4m nay.<\/li>\n\n\n\n<li>R\u1ea5t nhi\u1ec1u m\u1eabu v\u1eadt kh\u1ea3o c\u1ed5 thu th\u1eadp, \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ee9ng minh l\u00e0 kh\u00f4ng \u0111\u00e1ng tin c\u1eady, gi\u1ea3 t\u1ea1o.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nhi\u1ec1u nh\u00e0 khoa h\u1ecdc tin r\u1eb1ng: r\u1ed3i thuy\u1ebft ti\u1ebfn h\u00f3a c\u1ed5 \u0111i\u1ec3n s\u1ebd b\u1ecb khai t\u1eed nh\u01b0 m\u1ed9t h\u1ecdc thuy\u1ebft d\u1ed1i tr\u00e1, nh\u1ea3m nh\u00ed, l\u1eeba g\u1ea1t l\u1edbn trong l\u1ecbch s\u1eed khoa h\u1ecdc. Darwin, cha \u0111\u1ebb thuy\u1ebft n\u00e0y c\u0169ng nghi ng\u1edd ch\u00ednh m\u00ecnh. Nh\u00e0 khoa h\u1ecdc Ernst Chain, \u0111\u1ea1t gi\u1ea3i Nobel sinh h\u1ecdc v\u00e0 y h\u1ecdc th\u00ec n\u00f3i: \u201cT\u00f4i th\u00e0 tin v\u00e0o truy\u1ec7n c\u1ed5 t\u00edch, c\u00f2n h\u01a1n tin v\u00e0o nh\u1eefng ph\u1ecfng \u0111o\u00e1n v\u00f4 c\u0103n c\u1ee9 nh\u01b0 v\u1eady c\u1ee7a thuy\u1ebft ti\u1ebfn h\u00f3a\u2019\u2019.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">D\u1ef1a tr\u00ean h\u1ecdc thuy\u1ebft ti\u1ebfn h\u00f3a c\u1ed5 \u0111i\u1ec3n c\u1ee7a Darwin th\u1ebf k\u1ef7 19, hai nh\u00e0 c\u1ed5 sinh v\u1eadt h\u1ecdc n\u1ed5i ti\u1ebfng Lecomte du No\u00fcy, m\u1ed9t t\u00edn h\u1eefu C\u00f4ng Gi\u00e1o c\u00f3 \u0111\u1ee9c tin s\u00e2u s\u1eafc v\u00e0 Teilhard de Chardin, linh m\u1ee5c d\u00f2ng T\u00ean: ch\u1ee7 tr\u01b0\u01a1ng h\u1ecdc thuy\u1ebft ti\u1ebfn h\u00f3a m\u1edbi g\u1ecdi l\u00e0 \u201ch\u1ecdc thuy\u1ebft vi\u1ec5n \u0111\u00edch\u201d.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong><em>Thuy\u1ebft ti\u1ebfn h\u00f3a m\u1edbi c\u1ee7a Lecomte du <\/em><\/strong><strong><em>No\u00fcy<\/em><\/strong><strong><em> (1883-1947) v\u00e0 Teilhard de Chardin (1881-1955)&nbsp;:<\/em><\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Cu\u1ed9c ti\u1ebfn h\u00f3a \u0111\u1ebfn con ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 tr\u00ed tu\u1ec7 th\u00ec s\u1ebd \u0111i v\u00e0o chi\u1ec1u s\u00e2u, ch\u1ee7 y\u1ebfu l\u00e0 s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a tinh th\u1ea7n v\u00e0 \u00fd th\u1ee9c. Nh\u00e2n lo\u1ea1i \u0111ang h\u00ecnh th\u00e0nh m\u1ed9t l\u1edbp ng\u01b0\u1eddi si\u00eau \u0111\u1eb3ng, th\u1ea7n nh\u00e2n. S\u1ef1 ti\u1ebfn h\u00f3a n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ecbnh h\u01b0\u1edbng nh\u1eafm t\u1edbi m\u1ed9t m\u1ee5c ti\u00eau r\u00f5 r\u1ec7t, l\u00e0 ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn s\u1ef1 ho\u00e0n h\u1ea3o tinh th\u1ea7n v\u00e0 tr\u00ed th\u1ee9c nh\u00e2n lo\u1ea1i, m\u00e0 \u0111\u1ec9nh \u0111i\u1ec3m l\u00e0 Omega. Ti\u1ebfn tr\u00ecnh n\u00e0y Teilhard de Chardin g\u1ecdi l\u00e0 Kit\u00f4 h\u00f3a (christianisation).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ng\u00e0y nay, s\u1ef1 ph\u1ee7 s\u00f3ng r\u1ed9ng kh\u1eafp c\u1ee7a internet, v\u1edbi n\u1ec1n tr\u00ed th\u1ee9c to\u00e0n c\u1ea7u h\u00f3a tr\u00ecnh \u0111\u1ed9 cao, \u0111\u00e3 ch\u1ee9ng minh cho \u00fd ni\u1ec7m \u201ctu\u1ec7 quy\u1ec3n\u201d (noosphere) c\u1ee7a Chardin, m\u00e0 \u00f4ng \u0111\u00e3 ti\u00ean \u0111o\u00e1n tr\u01b0\u1edbc h\u00e0ng n\u1eeda th\u1ebf k\u1ef7, l\u00e0 ho\u00e0n to\u00e0n \u0111\u00fang.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Th\u01b0\u1ee3ng \u0110\u1ebf m\u1eddi g\u1ecdi v\u00e0 h\u01b0\u1edbng d\u1eabn c\u00f4ng cu\u1ed9c ti\u1ebfn h\u00f3a m\u1ed9t c\u00e1ch di\u1ec7u k\u1ef3. Con ng\u01b0\u1eddi s\u1ebd d\u00f9ng s\u1ef1 t\u1ef1 do, t\u1ef1 ch\u1ee7 m\u00e0 Ng\u00e0i ban cho, \u0111\u1ec3 d\u1ea7n d\u1ea7n ki\u1ec1m ch\u1ebf b\u1ea3n n\u0103ng th\u1ea5p h\u00e8n, h\u01b0\u1edbng \u0111\u1ebfn \u0111\u1eddi s\u1ed1ng cao th\u01b0\u1ee3ng, tho\u00e1t kh\u1ecfi d\u1ee5c v\u1ecdng b\u1ea3n th\u00e2n, s\u1ed1ng x\u1ee9ng v\u1edbi nh\u00e2n ph\u1ea9m cao c\u1ea3.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Trong ti\u1ebfn tr\u00ecnh n\u00e0y, c\u0169ng theo c\u00e1c \u00f4ng: \u0111\u00f3ng g\u00f3p c\u1ee7a c\u00e1 nh\u00e2n v\u00e0 s\u1ef1 t\u1ef1 do l\u00e0 thi\u1ebft y\u1ebfu. Th\u01b0\u1ee3ng \u0110\u1ebf ch\u1ec9 m\u1eddi g\u1ecdi ch\u1ee9 kh\u00f4ng \u00e9p bu\u1ed9c. Ta m\u1edbi th\u1ea5y s\u1ef1 t\u1ef1 do quan tr\u1ecdng v\u00e0 \u0111\u00e1ng qu\u00fd th\u1ebf n\u00e0o. N\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u00f3ng g\u00f3p v\u00e0o s\u1ef1 th\u00e0nh c\u00f4ng hay h\u1ee7y ho\u1ea1i c\u1ea3 m\u1ed9t c\u00f4ng tr\u00ecnh s\u00e1ng t\u1ea1o.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">T\u1ef1 do l\u00e0 c\u00e1i qu\u00fd nh\u1ea5t c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed1i nguy hi\u1ec3m nh\u1ea5t. N\u00f3 \u0111\u00f2i bu\u1ed9c s\u1ef1 t\u1ef1 ch\u1ee7 v\u00e0 t\u1ef1 ch\u1ecbu tr\u00e1nh nhi\u1ec7m cho h\u00e0nh vi c\u1ee7a m\u00ecnh.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Khoa h\u1ecdc ti\u1ebfn b\u1ed9, ph\u00e1t minh k\u1ef9 thu\u1eadt c\u00e0ng t\u1ed1i t\u00e2n, th\u00ec vi\u1ec7c s\u1eed d\u1ee5ng s\u1ef1 t\u1ef1 do, c\u00e0ng \u0111\u00f2i h\u1ecfi tr\u00e1ch nhi\u1ec7m cao \u0111\u1ed9. Ng\u00e0y nay, khoa h\u1ecdc k\u1ef9 thu\u1eadt \u0111\u00e3 ph\u00e1t tri\u1ec3n \u0111\u1ebfn m\u1ee9c kh\u00f4ng th\u1ec3 ki\u1ec3m so\u00e1t. N\u00f3 t\u1ecf ra v\u00f4 c\u00f9ng nguy hi\u1ec3m. \u0110\u00f2i h\u1ecfi m\u1ed9t tr\u00ecnh \u0111\u1ed9 \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c t\u01b0\u01a1ng x\u1ee9ng \u0111\u1ec3 duy tr\u00ec th\u1ebf qu\u00e2n b\u1eb1ng. N\u1ebfu kh\u00f4ng, s\u1ef1 t\u1ef1 h\u1ee7y di\u1ec7t l\u00e0 \u0111i\u1ec1u kh\u00f4ng th\u1ec3 tr\u00e1nh kh\u1ecfi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ng\u01b0\u1eddi ta h\u1ecfi Einstein, th\u1ebf chi\u1ebfn th\u1ee9 ba s\u1ebd x\u1ea3y ra th\u1ebf n\u00e0o, khi r\u1ea5t nhi\u1ec1u n\u01b0\u1edbc s\u1edf h\u1eefu bom khinh kh\u00ed v\u00e0 h\u1ea1t nh\u00e2n, c\u00f3 s\u1ee9c h\u1ee7y di\u1ec7t m\u1ecdi s\u1ef1 s\u1ed1ng tr\u00ean \u0111\u1ecba c\u1ea7u. \u00d4ng \u0111i\u1ec1m nhi\u00ean tr\u1ea3 l\u1eddi: t\u00f4i kh\u00f4ng bi\u1ebft, nh\u01b0ng \u0111i\u1ec1u ch\u1eafc l\u00e0 th\u1ebf chi\u1ebfn th\u1ee9 t\u01b0, th\u00ec con ng\u01b0\u1eddi ch\u1ecdi nhau b\u1eb1ng \u0111\u00e1. \u0110\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 x\u00f3a b\u00e0i l\u00e0m l\u1ea1i t\u1eeb \u0111\u1ea7u. Nhi\u1ec1u nh\u00e0 khoa h\u1ecdc cho r\u1eb1ng: \u0111\u00e3 t\u1eebng c\u00f3 nh\u1eefng n\u1ec1n v\u0103n minh c\u1ed5 x\u01b0a r\u1ea5t r\u1ef1c r\u1ee1 tr\u00ean tr\u00e1i \u0111\u1ea5t, kh\u00f4ng bi\u1ebft v\u00ec l\u00fd do g\u00ec \u0111\u00e3 b\u1ecb t\u1eadn di\u1ec7t.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0110i\u1ec1u n\u00e0y c\u00f3 x\u1ea3y ra cho ch\u00fang ta kh\u00f4ng? R\u1ea5t c\u00f3 th\u1ec3, n\u1ebfu ta lo\u1ea1i tr\u1eeb Th\u01b0\u1ee3ng \u0110\u1ebf ra kh\u1ecfi \u0111\u1eddi s\u1ed1ng m\u00ecnh.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong><em>Thuy\u1ebft t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i c\u1ee7a Albert Einstein (1879-1955) &#8211; Thuy\u1ebft b\u1ea5t \u0111\u1ecbnh c\u1ee7a Heisenberg (1901-1976)&nbsp;:<\/em><\/strong><\/li>\n\n\n\n<li><em>Einstein&nbsp;:&nbsp;<\/em><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">V\u1edbi ph\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh n\u1ed5i ti\u1ebfng E=MC<sup>2<\/sup> : v\u1eadt ch\u1ea5t ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t d\u1ea1ng c\u1ee7a n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng. C\u00f4ng th\u1ee9c n\u00e0y thay \u0111\u1ed5i c\u00e1ch nh\u00ecn v\u1ec1 n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng, t\u1ea1o ra nh\u1eefng c\u00f4ng ngh\u1ec7 hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i ng\u00e0y nay. N\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u1ef1 sinh m\u00e0 ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 chuy\u1ec3n t\u1eeb d\u1ea1ng n\u00e0y sang d\u1ea1ng kh\u00e1c. V\u00ed d\u1ee5 c\u1ee7i kh\u00f4 bi\u1ebfn th\u00e0nh nhi\u1ec7t khi \u0111\u1ed1t ch\u00e1y. V\u1edbi ph\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh n\u00e0y, bom nguy\u00ean t\u1eed \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ebf t\u1ea1o.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Einstein c\u00f2n \u0111\u1ec1 ra thuy\u1ebft t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i: coi th\u1eddi gian v\u00e0 kh\u00f4ng gian ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t d\u1ea1ng nh\u1eadn th\u1ee9c, c\u00f3 th\u1ec3 ho\u00e1n v\u1ecb cho nhau.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><em>Heisenberg&nbsp;:<\/em><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ch\u1ee7 tr\u01b0\u01a1ng nguy\u00ean l\u00fd b\u1ea5t \u0111\u1ecbnh&nbsp;: C\u00e1c h\u1ea1t vi m\u00f4 c\u01a1 b\u1ea3n v\u1eeba l\u00e0 h\u1ea1t v\u1eeba l\u00e0 s\u00f3ng.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">L\u00fd thuy\u1ebft c\u1ee7a Einstein v\u00e0 Heisenberg l\u00e0 nh\u1eefng \u0111\u1ea1i di\u1ec7n n\u1ed5i b\u1eadt, l\u00e0m \u0111\u1ea3o l\u1ed9n t\u1ea5t c\u1ea3 quan ni\u1ec7m c\u1ee7a n\u1ec1n tri th\u1ee9c v\u00e0 khoa h\u1ecdc c\u0169 d\u1ef1a tr\u00ean to\u00e1n h\u1ecdc Euclide v\u00e0 v\u1eadt l\u00fd c\u1ed5 \u0111i\u1ec3n Newton, \u0111\u1eb7t n\u1ec1n m\u00f3ng v\u00e0 \u0111\u01b0a th\u1ebf gi\u1edbi v\u00e0o th\u1eddi \u0111\u1ea1i m\u1edbi c\u1ee7a khoa h\u1ecdc v\u1eadt l\u00fd l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">T\u1eeb nay, con ng\u01b0\u1eddi b\u01b0\u1edbc v\u00e0o m\u1ed9t cu\u1ed9c phi\u00eau l\u01b0u m\u1edbi, kh\u00e1m ph\u00e1 m\u1ed9t v\u00f9ng thi\u00ean nhi\u00ean v\u00f4 c\u00f9ng m\u1edbi l\u1ea1, v\u00f4 c\u00f9ng phong ph\u00fa, v\u00f4 c\u00f9ng vi di\u1ec7u, m\u00e0 c\u00e1c ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p khoa h\u1ecdc, \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng c\u00f3 t\u00e1c d\u1ee5ng n\u00e0o.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong><em>S\u1ef1 th\u1ea5t b\u1ea1i c\u1ee7a khoa h\u1ecdc v\u00e0 cu\u1ed9c c\u00e1ch m\u1ea1ng k\u1ef9 thu\u1eadt tin h\u1ecdc&nbsp;:<\/em><\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">T\u1eeb nh\u1eefng c\u00e2u chuy\u1ec7n m\u00e0 ta cho l\u00e0 hoang \u0111\u01b0\u1eddng, m\u00ea t\u00edn, huy\u1ec1n tho\u1ea1i th\u00ec nay nhi\u1ec1u th\u1ee9 \u0111\u00e3 bi\u1ebfn th\u00e0nh hi\u1ec7n th\u1ef1c. Th\u1ebf gi\u1edbi l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed v\u00e9n m\u00e0n cho ta th\u1ea5y nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u k\u1ef3 l\u1ea1, phi l\u00fd ngo\u00e0i s\u1ee9c t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng, nay bi\u1ebfn th\u00e0nh s\u1ef1 th\u1eadt kh\u00f4ng th\u1ec3 ch\u1ed1i c\u00e3i.<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\" type=\"a\">\n<li><em>Thi\u00ean v\u0103n h\u1ecdc&nbsp;:<\/em><em> <\/em><em><\/em><\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">V\u1edbi nh\u1eefng vi\u1ec5n v\u1ecdng k\u00ednh t\u1ed1i t\u00e2n, con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 d\u00f5i m\u1eaft \u0111\u1ebfn nh\u1eefng thi\u00ean h\u00e0 xa x\u0103m h\u00e0ng t\u1ec9 n\u0103m \u00e1nh s\u00e1ng, \u0111\u00e3 ph\u00e1t hi\u1ec7n ra nh\u1eefng h\u1ed1 \u0111en (black hole), \u1edf \u0111\u00f3 kh\u00f4ng c\u00f2n kh\u00f4ng gian, th\u1eddi gian. Kh\u00f4ng c\u00f3 th\u1eddi gian v\u00e0 kh\u00f4ng gian, l\u00e0m sao ta quan ni\u1ec7m \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0 l\u00e0m sao khoa h\u1ecdc t\u1ed3n t\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><em>V\u1eadt ch\u1ea5t t\u1ed1i, n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng t\u1ed1i&nbsp;:<\/em><em><\/em><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Th\u00ec ra th\u1ebf gi\u1edbi h\u1eefu h\u00ecnh ta \u0111ang \u1edf trong, ch\u1ec9 chi\u1ebfm m\u1ed9t ph\u1ea7n r\u1ea5t nh\u1ecf th\u1ef1c t\u1ea1i s\u1ed1ng. Quanh ta l\u00e0 v\u1eadt ch\u1ea5t t\u1ed1i, n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng t\u1ed1i, m\u1ed9t th\u1ebf gi\u1edbi kh\u00e1c m\u00e0 ta kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u00e0o quan ni\u1ec7m \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><em>Th\u1ebf gi\u1edbi l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed&nbsp;:<\/em><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hi\u1ec7n h\u1eefu r\u1ea5t th\u1eadt, trong \u0111\u00f3 c\u00e1c \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt khoa h\u1ecdc m\u00e0 ta \u0111ang \u00e1p d\u1ee5ng ho\u00e0n to\u00e0n v\u00f4 ngh\u0129a l\u00fd. V\u1edbi v\u1eadt l\u00fd l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed: ta c\u00f3 th\u1ec3 c\u00f9ng m\u1ed9t l\u00fac \u1edf nhi\u1ec1u n\u01a1i; qu\u00e1 kh\u1ee9 hi\u1ec7n t\u1ea1i, t\u01b0\u01a1ng lai l\u00e0 m\u1ed9t m\u00e0 th\u00f4i.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">C\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc \u0111\u00e3 \u00e1p d\u1ee5ng l\u00fd thuy\u1ebft l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed \u0111\u1ec3 ch\u1ebf t\u1ea1o ra nh\u1eefng m\u00e1y t\u00ednh, c\u00f3 th\u1ec3 x\u1eed l\u00fd d\u1eef li\u1ec7u nhanh h\u01a1n h\u00e0ng tri\u1ec7u l\u1ea7n so v\u1edbi m\u00e1y t\u00ednh th\u00f4ng th\u01b0\u1eddng.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>K\u1ebeT LU\u1eacN&nbsp;:<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>&nbsp;<\/em>&#8211; Ph\u1ea3i ch\u1ea5p nh\u1eadn m\u1ed9t quy\u1ec1n n\u0103ng si\u00eau vi\u1ec7t cho s\u1ef1 ti\u1ebfn h\u00f3a, n\u1ebfu mu\u1ed1n thuy\u1ebft n\u00e0y t\u1ed3n t\u1ea1i.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&#8211; Khoa h\u1ecdc kh\u00f4ng \u0111\u1ed1i kh\u00e1ng v\u1edbi \u0111\u1ee9c tin, m\u00e0 tr\u00e1i l\u1ea1i nh\u1edd s\u1ef1 hi\u1ec7n h\u1eefu c\u1ee7a Th\u01b0\u1ee3ng \u0110\u1ebf, tri th\u1ee9c khoa h\u1ecdc m\u1edbi c\u00f3 gi\u00e1 tr\u1ecb n\u1ed9i t\u1ea1i, m\u1edbi gi\u1ea3i th\u00edch \u0111\u01b0\u1ee3c. Khoa h\u1ecdc \u0111\u00f2i bu\u1ed9c ph\u1ea3i c\u00f3 Th\u01b0\u1ee3ng \u0110\u1ebf.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u00f3i nh\u01b0 Andr\u00e9-Marie Amp\u00e8re&nbsp;:&nbsp;\u201cThi\u00ean Ch\u00faa v\u0129 \u0111\u1ea1i bi\u1ebft bao v\u00e0 khoa h\u1ecdc c\u1ee7a ch\u00fang ta ch\u1ec9 l\u00e0 chuy\u1ec7n v\u1eb7t v\u00e3nh\u201d.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Blaise Pascal: \u0110\u1ee9ng tr\u01b0\u1edbc s\u1ef1 l\u1ef1a ch\u1ecdn h\u1eefu th\u1ea7n hay v\u00f4 th\u1ea7n, th\u00e1i \u0111\u1ed9 kh\u00f4n ngoan l\u00e0 ch\u1ecdn l\u1ef1a h\u1eefu th\u1ea7n, v\u00ec ta s\u1ebd kh\u00f4ng m\u1ea5t m\u00e1t g\u00ec c\u1ea3. Nh\u01b0ng \u0111\u1ee9c tin v\u00e0o m\u1ed9t Ch\u00faa Tr\u1eddi kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 s\u1ef1 ch\u1ecdn l\u1ef1a khi\u00ean c\u01b0\u1ee1ng nh\u01b0 l\u1eadp lu\u1eadn c\u1ee7a Pascal, m\u00e0 l\u00e0 m\u1ed9t l\u1eddi m\u1eddi g\u1ecdi \u0111\u1ec3 ta ch\u1ea5p nh\u1eadn v\u1edbi s\u1ef1 t\u1ef1 do s\u00e1ng su\u1ed1t c\u1ee7a l\u00fd tr\u00ed, v\u1edbi m\u1ed9t l\u00f2ng th\u00e0nh k\u00ednh c\u1ea3m nh\u1eadn t\u1eeb th\u1ef1c t\u1ebf cu\u1ed9c s\u1ed1ng.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ti\u1ebfng Sa M\u1ea1c<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>CH\u00daA TR\u1edcI D\u01af\u1edaI C\u00c1I NH\u00ccN KHOA H\u1eccC S\u1ed0NG \u1ea2O: C\u00e0ng v\u0103n minh ti\u1ebfn b\u1ed9, b\u1ea1n c\u00f3 th\u1ea5y con ng\u01b0\u1eddi ng\u00e0y c\u00e0ng xa r\u1eddi hi\u1ec7n th\u1ef1c \u0111\u1ec3 s\u1ed1ng \u1ea3o. C\u00f3 bao gi\u1edd b\u1ea1n h\u1ed3i t\u00e2m, suy ngh\u0129 \u0111\u1ec3 th\u1ea5y m\u00ecnh \u0111ang lao v\u00e0o \u0111\u1eddi s\u1ed1ng \u1ea3o nh\u01b0 m\u1ed9t con thi\u00eau th\u00e2n kh\u00f4ng bi\u1ebft d\u1eebng? B\u1ea1n \u0111ang [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[47],"tags":[],"class_list":["post-4158","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-daochuaconen"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/daochuaconen.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4158","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/daochuaconen.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/daochuaconen.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/daochuaconen.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/daochuaconen.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4158"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/daochuaconen.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4158\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4659,"href":"https:\/\/daochuaconen.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4158\/revisions\/4659"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/daochuaconen.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4158"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/daochuaconen.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4158"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/daochuaconen.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4158"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}